सामाजिक सञ्जालको राग

सामाजिक सञ्जालमा हिजोआज के कस्ता कुरा भइरहेकाछन्? हामीले सामाजिक सञ्जालको उपयोग वा दुरुपयोग, के गरिरहेका छौँ? सामाजिक सञ्जालमा 'असामाजिक' पो भइएको छ कि? पढ्नुहोस् गुन्जन खनालको विचार । गुन्जन, जर्मनीमा उच्च शिक्षा लिंदैछन्, उनलाई ट्विटरमा @Gckhanal फलो गर्न सकिन्छ।​
इन्टरनेटमा नग्न तस्विरहरू हुन्छन् भनेर सन् २००० मा सुनेको थिएँ, बस् त्यही उत्सुकता थियो। नारायणगढमा पनि इन्टरनेट क्याफे सुरु भए। महँगो, साँघुरो - सबै तिरबाट बारेको "देसी बाबा डट कम" (पोर्न साइट) को लागि पर्फेक्ट ! तर मैले २००४ पछि बल्ल अलि अलि इन्टरनेट चलाउन थालेँ, इमेल गर्न थाले। तर इन्टरनेटको खास उपयोगिता २००७ मा विश्वविद्यालय खोज्न थाले पछि मात्र बुझेको हो। त्यसपछि इन्टरनेट यौन, व्यंग्य, ज्ञान, धर्म, नक्सा, इतिहास, विज्ञान आदि नसिकेका वा अनुत्तरित प्रश्नहरूको उत्तर भएर आयो। इन्टरनेटले मेरो ज्ञानको दायरा फराकिलो बनायो, मलाई नयाँ मान्छे बनायो।

संगै सुरु भयो फेसबुक र ट्विटर लगायतका अनेक सामाजिक सञ्जाल। इन्टरनेटको एउटा व्यस्त थलो तर धेरैको लागि सम्पूर्ण इन्टरनेट! अन्ना हजारेको आन्दोलन, विवेकशिल पार्टीको उदय, भूकम्प र मधेस आन्दोलनले संजालको शक्तिको महसुस गरायो भने यसै बिच अरब स्प्रिंग, लन्डन रायोटले संजालको उपयोग वा दुरुपयोग हुन सक्ने कुराहरु उजागर भयो।

इन्टरनेटको नक्सामा स्मार्टफोनको उदय सँगै “बिचार र बहसको” दृष्टिकोणबाट सामाजिक संजाल पुरै फेरिएकोछ। सामाजिक संजालको आशक्तिले इन्टरनेट र यस भित्रका असीमित सम्भावनाहरू सीमित भएको छ भने हामी भेडो, लहडी र बकमफुसेमा परिणत हुँदैछौ। डेस्कटपमा जस्तो मोबाइलमा फ्याट्ट खोजि गर्न वा दिइएका लिंकहरू पढ्न सजिलो छैन, महँगो पनि छ। नबुझी, नसोची, नहेरी, रिट्विट, सेयर, लाइक, कमेन्ट गर्छन् धेरै! त्यसैको फाइदा उठाउँदै रोमान्चक शब्दहरु शीर्षकमा राखेर असामाजिक तत्वहरु भ्रम छर्न सफल भएका छन्। मूलाधारे पत्रकाहरुले पनि बेला बेला यस्ता यस्ता स्टन्ट गर्ने हुँदा झुटको खेती गर्नेलाई बल पुगेको छ।

इन्टरनेट त धान र भुस भरिएको भकारी हो, धान झिक्ने कि भुस त आफैँले हेर्ने हो। तर त्यो भन्दा खतरनाक फेसबुक, ट्विटर जस्ता सामाजिक संजालले हामीलाई वैचारिक चरमता तिर धकेलेकोछ। अधिकांश भिन्न विचार भएकाहरूलाई हामी हटाउँछौ र मिल्ने विचार भएकालाई रोज्छौँ, वैचारिक होमोजेनीटिको तयार गर्छौ। अनि फरक विचार यसै त कटौती भै सक्छ त्यसमाथि फेसबुक जस्ता सामाजिक संजालले त्यसैको आधारमा हामीलाई सामग्री प्रस्तुत गर्छ। अब यिनै सामाजिक संजाल नै हाम्रो सूचना, समाचारको स्रोत भयो भने हामी फरक विचारबाट धेरै टाढा पुग्छौँ र वैचारिक चरमता तिर धकेलिन्छौँ। त्यसैले अहिले हाम्रा विचारहरू ध्रुविकरण भएका छन्, बहसहरू तल्लो स्तरको घिनलाग्दो आरोप प्रत्यारोपमा सीमित भएको छ।

ट्विटर त झन् स्वतन्त्र विचार लेख्ने ठाउँ हो, आफूलाई मनमा लागेको लेख्न पक्कै छुट हुनुपर्छ, तर जिम्मेवार हुनु पर्ने मान्छेहरू नै अतिवादी, जातिवाद, रंगभेदी, भड्काउ अभिव्यक्ति दिन्छन् भने क्षमायाचना गर्न बाध्य पारिनुपर्छ, उसको कार्यलय/संघ/संस्थाले स्पष्टिकरण दिनु पर्छ, उनीहरुलाई बहिस्कार गर्नु पर्छ, उस्तै परे सामान्य सजाय पनि दिनु पर्छ नत्र मलाई डर छ, हामी अराजकता तिर जानेछौँ ।


एक जना सरले भनेका थिए "शब्दहरु आफैमा जीवित हुँदैनन्, तर जब शब्दहरु बोलिन्छन् ति जीवित हुन थाल्छन्"। छेडछाड, व्यंग, आरोप, रिस, आवेग, प्रति प्रश्न मात्र व्यक्त गरेर के चाहिँ जीवित होला? त्यस माथि यहाँ सत्य र असत्यको मतलब हुँदैन। झूटो समाचार र हुइँयाहरूको जग जगी छ। भ्रमित समाचारहरू आगो सरि फैलिन्छ। सत्यको खुलासा त हुन्छ तर झुट स्थापित भै सकेपछि! यस्तै हो भने प्रोपगाण्डाले मात्र भरिन्छ हाम्रो मगज, पाकिस्तानीले अमेरिकालाई देखे जस्तो, अमेरिकाले हिलारी देखे जस्तो, नेपालीले भारत देखे जस्तो?

सामाजिक संजालको चरित्र नै हो कि यो संधै रोमाञ्चक हुन चाहन्छ, सामग्रीहरु भाइरल हुनुमा र विचार तरंगित हुनुमा नै त्यसको भलाई छ। इन्टरनेटमा दाम वा नाम कमाउने धन्दा गर्नेहरुको लागि, राजनीतिक अभिष्ट पुरा गर्न खोज्ने, सद्भाव वा शान्तीमा खलल पुर्‍याउन खोज्ने आदिका लागि यो औजार पनि हो। ट्रंपको जितले यो कुरा अझै बाहिर आएको छ। तर धेरैको लागि यो रोमान्चकता, अनुत्पादक, भ्रमित र विभाजनमुखी हुन्छ। सामान्य मान्छे नै पनि लाखौँ फलोअर भए पछि शक्तिशाली हुन्छ, त्यसैले उ आफ्नो अभिव्यक्तिले सम्पूर्ण सामाजिक संजाल एकतातिर धकेलिन सक्छ भनेर सचेत हुनुपर्छ। तर रिट्विट हुन सक्ने शब्दहरुको चयन गर्दा गर्दै वा आवेगमा फलाकेका बिचारहरूको कारण नैतिकता, सत्यता, जिम्मेवारीले नराम्रोसँग माटो खान्छ। त्यसलाई शक्ति दुरुपयोग भन्ने कि नभन्ने? ओबामाले एक पत्रकारको घोचक प्रश्नको उत्तर दिंदा भनेका थिए “It took me couple of days (to speak in public) because I like to know what I am talking about”

हामीले चेतमा आउनु पर्ने छ, जागरुक हुनुपर्ने छ, सृजनात्मक हुनु पर्ने छ, आउट अफ बक्स सोच्नु पर्ने छ, त्यसैले बोल्नु पर्ने छ तर यो सामाजिक संजालको छद्म महत्वकाँक्षालाई काँध हालेर गलत प्रवृतिमा जाना-जान फसिरहन चाहिं घातक हुनेछ। यो जिम्मेवारीको विणा सामजिक संजालमा लाखौँ फलोअर हुनेहरुले उठाउनुपर्छ। उनीहरुको सकारात्मक आवाजहरुले संजाललाई सकारात्मकता तिर धकेल्छ, म त भन्छु सम्पूर्ण देशलाई सकरात्मकता तिर धकेलने मद्दत गर्नेछ। सबै सामाजिक संजालमा पनि हामी व्यक्तिगत जीवनमा जस्तै जिम्मेवार हुनु पर्छ! सकारात्मकता त आफैँमा अभ्यास हो।

त्यसो त जब सम्म संजालमा उठ्ने विचारहरूले मूर्त रूप लिन सक्दैन यहाँबाट समाज फेरिन्न, यहाँबाट नेता फेरिन्न, यहाँ बसेर विचार फेरिन्न, यहाँ कराएर अवस्था फेरिन्न। त्यसको उल्टो गलत विचार र नकारात्मकताहरूले मूर्त रुप लिन थाले के होला हाम्रो भविष्य? यो संजालको राग धेरैलाई महँगो परेको छ हामी पालो कुरी बस्नु गलत हुनेछ।

भाइबरमा हाम्रो पात्रोको च्याटबोट

hamro-chatbot-for-viber

'हाम्रो पात्रो' भाइबरको पब्लिक एकाउण्टमा उपलब्ध भएसँगै, हाम्रोपात्रोले भाइबरमा भएका ब्रान्ड तथा सेलिब्रेटी लगायतका पब्लिक एकाउण्टहरुलाई लक्षित गरेर 'हाम्रो च्याटबोट' नामक 'च्याटबोट' सार्वजनिक गरेको छ । यसका साथै हाम्रोपात्रो एपमा उपलब्ध लगभग सबै सेवाहरु अब हाम्रो च्याटबोट मार्फत, 'हाम्रो पात्रो'को भाइबर एकाउण्टमा उपलब्ध छ ।

के हो हाम्रो च्याटबोट?
कुनै पनि ब्राण्ड तथा सेलिब्रेटिहरुले भार्इबरमा भएका आफ्ना फलोअरहरूसम्म सहज रूपमा पुग्न तथा दोहोरो सम्वाद गर्नका लागि हाम्रो पात्रोले बनाएको च्याटबोट नै 'हाम्रो च्याटबोट' हो । 'हाम्रो च्याटबोट'को प्रयोगबाट ब्रान्ड तथा सेलिब्रेटिहरुले तत्काल कुनै जानकारीलाई नोटिफिकेशनको रुपमा भाइबरमा पठाउन, च्याट गर्न, भोटिङ वा सर्वेक्षण गर्न, समाचार सम्प्रेषण तथा युट्युब भिडियो प्रशारण गर्न सक्छन् । आफ्नो ब्राण्ड अथवा उत्पादनकालागि आफ्नै ChatBot बनाउन अथवा यसबारे थप जानकारी लिन चाहनुहुन्छ भने 'Hamro ChatBot' को आधिकारीक वेबसाइट chatbot.hamropatro.com भिजिट गर्न सक्नुहुन्छ ।

hamropatro-chatbot

भाइबरमा हाम्रो पात्रो
हाम्रोपात्रो भाइबरमा 'च्याटबोट' प्रयोग गर्ने सम्भवत पहिलो नेपाली ब्रान्ड हो, जहाँ प्रयोगकर्ताहरुले हाम्रोपात्रोसँग दोहोरो सम्वाद गर्न सक्छन् । फेसबुक मेसेन्जरको च्याटबोट तथा गुगल आलोको असिस्टेन्ट सँग दोहोरो सम्वाद गरिरहेका नेपाली प्रयोगकर्ताहरुले अब नेपाललाई नै लक्षित गरेर बनाइएको हाम्रोपात्रोसँग भाइबरमा कुराकानी गर्न सक्छन् । प्रयोगकर्ताहरुले समाचार, तिथी-मिती, लोड सेडिङ्ग तालिका, राशिफल, मौसम, विदेशी विनिमय दर, सुन-चाँदीको दरभाउ, जनमत आदि टाइप गरि हाम्रो पात्रोको भाइबर एकाउन्टमा यी सबै कुराहरु हेर्न सक्छन् ।

hamropatro-viber

भाइबरमा हाम्रोपात्रो सँग कसरी जोडिने?
भाइबरमा "HamroPatro" सर्च गरी हाम्रोपात्रोको पब्लिक एकाउन्ट फलो गर्न सकिन्छ । अथवा यो लिंक chats.viber.com/HamroPatro मार्फत हाम्रोपात्रोलाई फलो गर्न सकिन्छ । हाम्रोपात्रोलाई फलो गरिसकेपछि, माथि उल्लेख गरिएझैँ टाइप गरेर दोहोरो सम्वाद गर्न सकिन्छ ।

४५ लाख नेपाली प्रयोगकर्ताहरु रहेको भाइबर नेपालमा अत्यन्तै लोकप्रिय मेसेजिङ एप हो । भाइबरले केही महिना देखि नेपाली प्रयोगकर्ताहरुलाई लक्षित गरेर नेपालमा लगानी गर्दै आएको छ । फलस्वरुप अहिले भाइबरमा दर्जनौँ नेपाली स्टिकरहरु उपलब्ध छन् । त्यसैगरी १० लाख भन्दा धेरै प्रयोगकर्ताहरु रहेको हाम्रोपात्रोले आफ्नो एपमा समयानुकुल सुधारनयाँ सेवा, सुविधा थप गर्दै गइरहेको छ । हाम्रो पात्रो, भाइबरको लागि नेपाली आधिकारिक प्राविधिक साझेदार पनि हो ।

मेरो भन्नु...
भाइबरमा हाम्रो पात्रोसँग दोहोरो सम्वाद गर्न पाउनु रमाइलो कुरा हो, सबै कुरा एकै ठाउँमा हेर्न सकिने कारण समयको बचत पनि हुन्छ । तत्कालको लागि हाम्रो पात्रो सँग गुगल आलोको असिस्टेन्ट जसरी च्याट गर्न सकिँदैन, भन्नको मतलब भाइबरमा हाम्रोपात्रोले अहिले हामीले सोधेको सबै कुराहरु बुझ्दैन, जवाफ दिन सक्दैन तर समाचार, लोडसेडिङ तालिका तथा अन्य हाम्रो पात्रोमा उपलब्ध सेवाहरुको भने तुरुन्तै जवाफ दिन्छ । हाम्रो पात्रो खोलेपछि, किबोर्डमा आफूले सोध्न सकिने अप्सनहरु देखापर्छ, त्यहाँ देखिएका अप्सनहरु टाइप गर्दा तुरुन्त जवाफ पाइन्छ ।

मैले परिक्षण गर्दा सम्म, हाम्रोपात्रोसँग नेपालीमा च्याट गर्न सकिन्न । हाम्रोपात्रोले 'news' लेखियो भने, नेपाली समाचारहरु देखाइदिन्छ तर नेपालीमा 'समाचार' टाइप गरियो भने, हाम्रोपात्रोले भाषा बुझ्दैन । आशा गर्छु, यी कुराहरु हाम्रोपात्रोले चाँडो भन्दा चाँडो समाधान गर्नेछ, अनि चाँडै नै हामीले नेपालीमा बोलेकै भरमा (टाइप नगरी), भाइबरमा हाम्रोपात्रोसँग दोहोरो सम्वाद गर्न सक्नेछौँ । हामीले बोलेर सोधिएको कुरा, हाम्रो पात्रोले बोलेरै जवाफ दिने छ । हाम्रो पात्रो तथा नयाँ हाम्रो च्याटबोटलाई शुभकामना ।

भाइबरमा हाम्रोपात्रो
हाम्रो च्याटबोट

नेपाल टेलिकमले ल्यायो नि:शुल्क अनलाइन कक्षा


मोबाइल सेवा प्रदायक नेपाल टेलिकमले, आएरल्याण्डको स एकेडेमी (Shaw Academy) सँगको सहकार्यमा अनलाईन एजुकेशन सेवा (Online Education Service) सेवा सुरु गरेको छ । आफूलाई पढ्न मन लागेको विषयहरु अब घरै बसेर अनलाइन, त्यो पनि नि:शुल्क पढ्न पाइने भएको छ।

नेपाल टेलिकमको फेसबुक पोष्ट अनुसार, तीन महिनाको परिक्षणको रुपमा रहेको यो सेवा हाललाई नेपाल टेलिमकका ग्राहकहरुको लागि नि:शुल्क उपलब्ध गराईएकोछ ।


नेपाल टेलिमकका प्रयोगकर्ताहरुले स एकेडेमीमा 'रजिष्ट्रर' गरि, आफ्नो रुची अनुसारको कोर्समा नि:शुल्क भर्ना हुन सक्नेछन् । स-एकेडमीमा डिजिटल मार्केटिङ, फोटोग्राफी, ग्राफिक डिजाइन, प्रोग्रामिङ, सोसल मिडिया मार्केटिङ, फोटोसप, अंग्रेजी भाषा आदि विभिन्न विषयहरु उपलब्ध छन् ।


नेपाल टेलिकमको नि:शुल्क कक्षामा भर्ना हुनको लागि shawacademy.com/nepaltelecom लिंकमा क्लिक गरेर स-एकेडमीमा जानुहोस्, र आफूलाई मन परेको विषय छानेर, रजिष्ट्रर गर्नुहोस् । टेलिकमको यो सेवा अन्तर्गत एकजनाले कतिवटा विषयहरु पढ्न सक्ने (छान्न सक्ने) भन्नेबारेमा चाँहि खुलाइएको छैन ।

साइटमा रजिष्ट्रर गरेपछि, कक्षा हुने अघिल्लो दिन स-एकेडमीबाट ईमेल आउँछ, त्यसै अनुसार 'लाइभ' (वेबिनार) कक्षा लिनुपर्ने हुन्छ । यदि केही गरि, 'लाइभ' कक्षा छुटेमा त्यसको रेकर्डिङ भिडियो भोलिपल्ट हेरेर पढ्न सकिन्छ ।

हाम्रो पात्रोमा तिहार विशेष ई-कार्ड


नेपाली ईन्टरनेट प्रयोगकर्ताहरुका आवश्यकता र चाहना बमोजिम स्मार्ट तथा जीवनउपयोगी सुविधाहरु निरन्तर थप्दै गएको हाम्रोपात्रोले तिहारको अवसरमा नयाँ र्इ-कार्डहरु सार्वजनिक गरेको छ । हाम्रोपात्रोको मोबाइल एप्स तथा वेबसाइट मार्फत विभिन्न सात भाषामा तिहारको शुभकामना ई-कार्डहरु बनाएर आफ्ना साथीभाइ, आफन्तलाई अाफ्नो फोटोसहित अनलाइनमा सेयर गर्न सकिन्छ ।

ई-कार्ड कसरी बनाउने?
हाम्रोपात्रो ई-कार्डमा आफ्नो फोटो राखेर शेयर गर्नको लागि हाम्रोपात्रो वेबसाइट तथा एप्समा पहिले फेसबुकबाट लगइन गर्नुपर्छ । फेसबुक मार्फत लगइन गरिसकेपछि, वेबसाइट वा एप्समा भएका मन परेको कार्ड छान्नुपर्छ । अाफूलार्इ मनपरेको शुभकामना सन्देश सहितको कार्ड छनाैट गरे पश्चात् प्रयोगकर्ताको फेसबुकमा भएको प्रोफाइल तस्बिर उक्त कार्डमा बस्नेछ र तत्कालै फेसबुकमा सेयर गर्न सकिनेछ।





यमपञ्चकको विशेष पाँचदिने दैनिकीसहितको गतिविधि सुहाउँदो ईकार्डसहरु पहिलो चरणमा नेपाली, नेवाः, भोजपुरी, मैथिली, पश्चिमी थारू, तामाङ र अंग्रेजी भाषामा उपलब्ध छन् । तपाई यी भाषा बाहेक अन्य कुनै भाषामा ई-कार्डहरु चाहनुहुन्छ भने 'हाम्रोपात्रो'को फेसबुकमा अथवा ईमेल मार्फत् जानकारी दिन वा सुझाव, प्रतिक्रिया लेखि पठाउन सक्नुहुनेछ ।


शुभ दिपावली तथा तिहारको हार्दिक मंगलमय शुभकामना ।

हाम्रो पात्रो ई-कार्ड (वेबसाइट)
हाम्रो पात्रो एप्स (एन्ड्रोइड)

अनलाइन सपिङ्ग गर्दा ध्यान पुर्‍याउनुपर्ने कुराहरु


नेपालमा ई-कमर्स साइट तथा एप्सहरुको बढोत्तरी सँगै अनलाईन सामान खरिद गर्न सकिने वेबसाइट तथा एपहरु लोकप्रिय हुँदैगएका छन्। यसकै सेरोफेरोमा, ईन्टरनेट सुरक्षाको विषयमा रिगो टेक्नोलोजीले प्रकाशित गरेको ब्लग यहाँ पुन: प्रकाशित गरेका छौँ ।
आजकल नेपालमा सस्तोडिल, केमु जस्ता अनलाईन सामान खरिद गर्न सकिने वेबसाइट तथा एपहरु लोकप्रिय हुँदैगएका छन्। यस्ता साइटहरुमा धेरै किसिमका सामान एकै ठाउँमा पाइने, एउटा सामान खोज्न पसल-पसल चाहारी राख्नु नपर्ने, विभिन्न पसलका सामानको मूल्य तुलना गर्न पाइने, बार्गेनिंग गरिराख्नु नपर्ने हुँदा खरिद गर्न सजिलो हुन्छ। तर सजिलोका साथसाथै सुरक्षित खरिदका केहि कुरामा ध्यान पुर्‍याइएन भने उल्टो नोक्सानी पनि हुन सक्छ।

इन्टरनेटको माध्यमबाट खरिद गर्दा तपाइको कम्प्युटर, मोबाइल अथवा ट्याब्लेट सुरक्षित हुनु जरुरी छ। दशैँ, तिहार जस्ता चाडहरूमा, बढी खरिद बिक्रि हुने बेलामा अझ धेरै चनाखो हुनु जरुरी हुन्छ। यस्तो बेलामा विभिन्न किसिमका फटाहा, ठगहरु तथा इन्टरनेट अपराधीहरुको गतिबिधि अरु बेला भन्दा अलि बढी नै हुने गर्छ।

निकै आकर्षक लाग्ने र अलि बढी नै छुट दिन्छौ भन्ने लोभ लाग्दा अनलाईन बिज्ञापन प्रति अलि बढी चनाखो हुनु पर्छ। ती अफरहरु कतिखेर तपाईले क्लिक गर्नुहोला र तपाईलाई फसाउँला भनेर पासो थापिएका हुन सक्छन्।

तपाईको बैंक एकाउन्ट मिलेन, पासवर्ड मिलेन, कार्डको नम्बर वा कोड मिलेन, यसो भएन अथवा उसो भएन भनेर सूचना मागिएका एवं सच्चाउन यहाँ क्लिक गर्नुहोस भन्ने जस्ता इमेल प्रति पनि अलि बढी नै सजग हुनु पर्छ।

इन्टरनेटको माध्यमबाट फटाही गर्ने मानिसहरु एवं अपराधीहरुलाई मान्छे लोभी हुन्छ भन्ने राम्रो संग थाहा हुन्छ, उनीहरु तपाई हामीलाई लोभ देखाएर, सस्तो मूल्य अफर गरे जस्तो गरेर हाम्रो सूचना तथा पैसा चोर्ने देखि तपाइको कम्पुटरमा जासुसी सफ्टवेयर नजानिकनै इन्स्टल गरिदिने मौका खोजि रहेका हुन्छन्। अत: अनलाइन खरिद गर्दा निम्न कुरामा ध्यान पुर्याउनु अत्यन्त जरुरी छ!

सामान खरिद गर्नु पूर्व तयारी

बेच्ने पसल वा मान्छेको बारेमा जानकारी: बेच्ने पसल वा मान्छेको पसलको ठेगाना एवं फोन नम्बर छ या छैन जाँच गर्नुहोस्। केहि अफ्ठ्यारो पर्‍यो भने सम्पर्क गर्न सकिने व्यक्ति छ या छैन हेर्नुहोस्। नयाँ साइटबाट खरिद गर्दै हुनुहुन्छ तर त्यसको बारेमा तपाइलाई त्यति जानकारी छैन भने त्यो साइटको बारेमा अरुले के कमेन्ट गरेका छन् हेर्नुहोस्, गुगल वा त्यस्तै किसिममा सर्च साइटमा सर्च गरेर हेर्नुहोस (जस्तो site name fraud वा scam जस्ता सब्दहरु खोज्नु भयो भने त्यो साइटको विश्वसनीयताको बारेमा अरुले गरेका समालोचनाहरु भेट्न सकिन्छ)। त्यस्ता कमेन्ट एवं समालोचनाहरुमा त्यस साइटको माध्यमवाट खरिद गरेका पुर्व ग्राहकहरु संतुष्ट छन् वा छैनन् थाहा पाइसकेपछि अरुको अनुभवको आधारमा तपाईले त्यहाँबाट खरिद गर्ने वा नगर्ने भन्ने कुराको निर्णय लिन सक्नुहुन्छ।

कुनै पनि लिंक क्लिक गर्नु भन्दा पहिले तीनपटक सोच्नुहोस्: तपाईको ई-मेल, फेसबुक पोस्ट, अनलाइन बिज्ञापनहरुका लिंकहरु क्लिक गर्दा इन्टरनेट अपराधीले तपाईको सूचना चोर्न, भाइरस वा जासुसी सफ्टवेयर इन्स्टल गराउन सक्छन। त्यसैले कुनै पनि लिंक क्लिक गर्नु भन्दा पहिले कहाँबाट कसले के को लागि त्यो लिंक पठाएको हो र तपाईले त्यो लिंकमा क्लिक नगरी नहुने के छ विचार गर्नुहोस्। पुरा बिश्वासिलो श्रोतले पठाएको र आवश्यक नपर्दासम्म सकभर त्यस्ता लिंकहरु क्लिक नगर्नुहोस्। कुनै साइट वा बैंकबाट इमेल मार्फत केहि व्यक्तिगत सूचना, युजरनेम वा पासवर्ड मागेको छ भने सम्बन्धित ठाउँमा त्यस्तो मागको बारे जानकारी गराउनुहोस् तर त्यो ईमेल क्लिक गर्ने वा रिप्लाई गर्ने काम कहिले पनि नगर्नुहोस्।

व्यक्तिगत सूचना पैसा बराबर हो, त्यसको महत्व बुझ्नुहोस् र सुरक्षा गर्नुहोस्: अनलाईन खरिद गर्दा भर्ने फारममा के के कुरा मागिएको छ, त्यो के का लागि हो र आवश्यक छ कि छैन ख्याल गर्नुहोस्। सामान्यतया सामान किनेर अर्डर कन्फर्म गर्दा मात्र तपाईका केहि सूचना मागिनु पर्छ, क्लिक गर्ने बित्तिकै फारम भराउन थाल्यो भने केहि गढबढ हुन सक्छ।

सामान फिर्ता गर्ने नियम तथा अन्य नियमहरु ख्याल गर्नुहोस्: सामान किनिसकेपछी चित्त बुझ्दो नभए, खराब भए, नमिले वा केहि समस्या परे फिर्ता हुन्छ या हुन्न, फिर्ता गरेपछी पैसा फिर्ता हुन्छ या सट्टा सामान नै लिनु पर्छ, सामान फिर्ता गर्ने र पैसा प्राप्त गर्ने प्रक्रिया र शर्तहरु के के छन् पहिल्यै ख्याल गर्नुहोस्।

वेबसाइट एड्रेस भेरिफाई गर्नुहोस: साइटमा पुगेसकेपछी तपाई सहि साइट हुनुहुन्छ कि लिंक क्लिक गर्दा अन्तै कतै पुग्नुभयो फेरी चेक गर्नुहोस।

वेबसाइट सुरक्षा चेक गर्नुहोस: अनलाइन सामान खरिद गर्ने साइटबाट तपाईको सूचना आदान प्रदान गर्दा इन्क्रिप्सन गरिनु अत्यन्तै जरुरि हुन्छ। इन्क्रिप्सन गरेपछि सूचना आदान प्रदान सुरक्षित हुन्छ र बिचमा कसैले त्यो सूचना पढ्ने वा यताउता गर्ने सम्भावना न्युन हुन्छ। त्यसको लागि तपाईले सामान खरिद गर्न लाग्नु भएको साइटको ठेगाना https बाट सुरु भएको हुनु पर्छ र त्यो https हरियो रंगमा देखिनु पर्छ। http मात्र छ अथवा https भएपनि काटेको छ वा रातो रंगको मा छ भने भने त्यो वेबसाइट सुरक्षित हुँदैन।


खरिद गर्ने बेला

सुरक्षित भुक्तानी विकल्पहरू प्रयोग गर्नुहोस्: क्रेडिट कार्डबाट सामान किन्दा यदि सामान प्राप्त नभएमा कार्ड जारिगर्नेबाट पैसा फिर्ता पाईने व्यवस्था हुने भएकोले क्रेडिट कार्डबाट खरिद सुरक्षित मानिए पनि नेपालको परिप्रेक्ष्यमा सामान प्राप्त गर्दा नै पैसा तिर्ने मोडेल “Cash on Delivery” नै सबभन्दा सुरक्षित छ। यस मोडेलमा तपाईको हातमा तपाईले खोजेको र रोजेको सामान परेपछी मात्रै पुर्‍याउन ल्याउने व्यक्तिलाई भुक्तानी दिन सक्नुहुन्छ।

आवश्यक नभएको बेला Wi-Fi तथा Bluetooth बन्द गर्नुहोस्: कतिपय स्टोर एवं अन्य लोकेसनमा तपाईको मोबाइलको Wi-Fi तथा Bluetooth तरंगको माध्यमबाट तपाई कता हुनुहुन्छ भन्ने कुरा चियो गरिराखेका हुन सक्छन, त्यसैले आवश्यक नपरेको बेला Wi-Fi तथा Bluetooth बन्द गर्नुहोस्।

निशुल्क वा सार्वजनिक स्थानको Wi-Fi प्रयोग गर्दा ध्यान पुर्याउनुहोस्: निशुल्क वा सार्वजनिक स्थानको Wi-Fi बाट तपाईको ईमेल लगइन गर्ने, इन्टरनेट बैंकिङ चलाउने जस्ता संवेदनशिल काम नगर्नुहोस्। तपाईको कम्पुटरको फायरवाल सँधै अन राख्नुहोस् साथै तपाईको मोबाईल वा कम्पुटर अरुले पत्ता लगाउन नसक्ने सेटिंग गर्नुहोस एवं फाईल शेयर गर्ने अप्सन बन्द गर्नुहोस्।

खरिद पछि

खरिदको रेकर्ड राख्नुहोस: सामान खरिद गरिसकेपछि अर्डर नम्बर, भुक्तानी गरेको कार्ड वा एकाउन्ट टिपेर राख्नुहोस र पछि सामान प्राप्त गर्दा र बैंकले कार्डको स्टेटमेन्ट पठाएपछी तपाईको रेकर्ड, सामान र काटिएको पैसा रुजु गर्नुहोस्।

सामान प्राप्त गर्ने बित्तिकै जाँच गर्न नभुल्नुहोस्: तपाईले खरिद गरेको सामान प्राप्त हुने बित्तिकै त्यो सामान तपाईले अर्डर गरेकै हो या होईन, च्यात्तिने, उध्रिने, कुच्चीने, बिग्रिने भएको त छैन – जाँच गर्नुहोस्। फिर्ता गर्नु पर्ने वा साट्नुपर्ने भए तुरुन्तै गरिहाल्नुस, पछि सामान फिर्ता गर्न बेकारको झन्झट हुने र समय लाग्न सक्छ।

अन्य आधारभूत सुरक्षासम्बन्धि जानकारी

कम्प्युटर, मोबाइल तथा ट्याब्लेट भाइरसमुक्त राख्नुहोस्: तपाईका कम्प्युटर, मोबाइल तथा ट्याब्लेट भाइरस एवं जासुसी सफ्टवेयर मुक्त राख्नु अत्यन्तै जरुरी छ। अपरेटिङ सिस्टम सँधै अपडेट राख्नुहोस, पाइरेट गरेका वा बजारमा पाइने CD/DVD वाला गैरकानुनी सफ्टवेयर प्रयोग नगर्नुहोस्। निशुल्क प्राप्त हुने कैयौँ सफ्टवेयर इन्स्टल गर्ने क्रममा तपाईले नचाहेका अन्य सफ्टवेयर साथसाथै इन्स्टल हुन सक्छन्, त्यसबाट बच्न त्यस्ता सफ्टवेयर इन्स्टल गर्दा के के टिक लागेको छ ध्यान दिएर हेर्नुहोस, अन्य सफ्टवेयरको अफर अस्विकार गर्नुहोस् र उपलब्ध भएको खण्डमा Custom अप्सन छनोट गरि अनावश्यक लागेका अफरहरुमा टिक हटाई त्यस्ता सफ्टवेयर इन्स्टल गर्न अस्विकार गर्नुहोस्।

सुरक्षित लग–ईन गर्नुहोस्: सम्भव भए सम्म पासवर्ड प्रयोग गर्दा Two-Factor Authentication (जस्तो लग-ईन गर्दा SMS बाट भेरिफाई गर्ने, एक पटक मात्रै प्रयोग गर्न मिल्ने पासवर्ड OTP प्रयोग गर्ने) वा Thumbprint तथा अन्य Biometric भेरिफिकेसन प्रयोग गर्नुहोस्। पासवर्ड प्रयोग गर्नु पर्दा सुरक्षित र अरुले अनुमान गर्न नसक्ने खालको पासवर्ड प्रयोग गर्नुहोस् तथा पासवर्ड लेखेर नछाड्नुहोस्।

वाक्यको रुपमा राख्दा पासवर्ड सम्झिन सजिलो हुन्छ: सकभर १२ वा त्यो भन्दा बढी अक्षरको पासवर्ड चयन गर्नुहोस। सामान्य डिक्सनरीमा पाइने शब्द, नाम, फोन नम्बर सुरक्षित हुदैनन्। लामो पासवर्ड बनाउदा आफ्नो पासवर्डलाई सम्झिन सजिलो हुने गरि शब्द बनाउन सक्नुहुन्छ जसो “Happy Dashain to all” भन्ने पासवर्ड चयन गर्दै हुनुहुन्छ भने यसरि लेखि सुरक्षित बनाउन सकिन्छ – “H@ppyD@shain2aLL”। अझ बिचमा स्पेस प्रयोग गर्न पाउने अप्सन छ भने स्पेस पनि थप्नुभयो भने पासवर्ड अझ सुरक्षित हुनसक्छ। (हेर्नुहोस्: बलियो पासवर्ड राख्ने सजिलो तरिका)

सबैतिर एउटै पासवर्ड प्रयोग नगर्नुहोस्: हरेक ठाउँमा भिन्दा भिन्दै पासवर्ड राख्यो भने सम्झिन गाह्रो हुन्छ र कुनको कुन भनेर झुक्किइन्छ भनेर धेरैले इमेल, फेसबुक देखि लिएर सबैतिर उही पासवर्ड राख्ने गर्छन्। तपाईको एकाउन्ट सुरक्षित राख्न हरेक साइट वा एप्लिकेशनमा भिन्दा भिन्दै पासवर्ड राख्न अत्यन्तै जरुरि छ। कुनै पनि वेबसाइट वा एप्लिकेसन शतप्रतिशत सुरक्षित छ भनेर ग्यारेन्टी गर्न सकिदैन, त्यसैले यदि कुनै एउटा एकाउन्टको पासवर्ड कसैले पत्ता लगायो भने बाँकि अन्य एकाउन्ट पनि त्यसै पासवर्डवाट खुली गडबड नहोस् भन्नाका लागि सबैमा एउटै पासवर्ड कहिले पनि प्रयोग नगर्नुहोस्।

सार्वजनिक स्थानको कम्प्युटर अनलाइन कारोबारको लागि कहिले पनि प्रयोग नगर्नुहोस्: साइबर क्याफे, लाइब्रेरी तथा होस्टल जस्ता ठाउँका कम्पुटरमा कसैले प्रयोगकर्ताको युजरनेम, पासवर्ड, एकाउन्ट नम्बर जस्ता सूचना चोर्न जासूसी सफ्टवेयर राखेको हुन सक्छ। तपाईले चलाएका साइटहरुको स्वत: रेकर्ड हुने हिस्ट्री तथा लग इन गर्दा प्रयोग हुने कुकीबाट पनि तपाईको बारेमा धेरै कुरा पत्ता लगाउन सकिन्छ। त्यसैले त्यस्ता ठाउँमा उपलब्ध कम्प्युटरहरु अनलाइन सपिङ्गको लागि कहिले पनि प्रयोग नगर्नुहोस्। अनलाइन सपिङ्गका लागि सदैव आफ्नो कम्पुटर वा मोबाइल उपकरण मात्रै प्रयोग गर्नुहोस्। यस्ता कम्पुटरमा सामान्य किसिमको काम गर्नु पर्दा पनि ब्राउजर अनुसार Private Window, Incognito Window, अथवा In-Private Window प्रयोग गर्नुहोस र काम सकेपछी लगइन गरेको भए लगआउट गर्न नभुल्नुहोस्।

खरिद गर्दा जहिले पनि सुरक्षित नेटवर्क मार्फत गर्नुहोस्: निशुल्क वा सार्वजनिक स्थानको Wi-Fi असुरक्षित हुन सक्छ। असुरक्षित Wi-Fi कनेक्सनवाट लग-इन गरि खरिद वा कारोवार गर्दा तपाईको सूचना ह्याकरले सजिलै चोरी गर्न सक्छन्। त्यसैले खरिद वा कारोवारको लागि सुरक्षित स्थानको विश्वसनिय नेटवर्क कनेक्सन (Wi-Fi / LAN) मात्रै प्रयोग गर्नुहोस्।

अनलाईन सपिङ्गग गर्दा अलिकति गृहकार्य तथा अनुसन्धानका साथै माथि उल्लेखित कुरा ध्यान पुर्याउनुभयो भने तपाईको सपिङ्ग सुरक्षित हुनेछ।

तपाईको दशैँ तथा तिहार सुखमय बितोस् – हार्दिक शुभकामना।

गुगलको आलो स्मार्ट च्याट एप सार्वजनिक


अघिल्लो महिना भिडियो कलिङ एप 'डुओ' सार्वजनिक गरेको गुगलले, हिजो नयाँ च्याट एप् 'आलो' (Allo) सार्वजनिक गरेको छ । स्मार्ट मेसेजिङ एप्‌को रुपमा सार्वजनिक भएको गुगलको 'आलो'ले, हामीले दैनिक प्रयोग गर्ने विभिन्न च्याट एप्सहरुमा उपलब्ध फिचरहरुलाई एकै ठाउँमा ल्याउन कोशिस गरेको झैँ देखिन्छ ।

'आलो'मा गुगल असिस्टेन्टसँग च्याट गर्ने देखि लिएर, स्न्यापच्याटको जस्तो केही समयपछि 'मेसेज' आफैँ डिलिट हुने, आईमेसेजको जस्तो 'टेक्स्ट' ठूलो बनाउने फिचरहरु छन् । यसका साथै प्राय: सबै च्याट एप्सहरुमा उपलब्ध ग्रुप च्याट, ईमोजी, फोटो, स्टिकरहरु, डुडल आदि पनि एलोमा उपलब्ध छ । गुगल असिस्टेन्ट तथा स्मार्ट 'रिप्लाइ' बाहेक अर्को राम्रो फिचर भनेको, आलोको प्राइभेट च्याट हो, इनकग्‌निटो मोडमा गरिने च्याट, 'इन्क्रिप्ट' हुनुको साथै, यति समयपछि 'मेसेज' आफैँ डिलिट गर्ने भनेर समय सिमा तोक्न सकिन्छ ।

गुगल असिस्टेन्ट
गुगल नाउलाई विस्थापित गर्दै गुगल असिस्टेन्ट आलो च्याट मार्फत प्रयोगकर्ताहरु माझ आइपुगेकोछ । गुगल असिस्टेन्टलाई, गुगल नाउमै उपलब्ध फिचरहरुको सुधारिएको भर्सन मान्न सकिन्छ । आलो च्याटमा एउटा 'कन्ट्याक्ट'को रुपमा गुगल असिस्टेन्ट राखिएकोछ, आलोमा गुगल असिस्टेन्टसँग दोहोरो वार्तालाप गर्न सकिन्छ, तर 'पर्फेक्ट' भने छैन । अधिकांश समय, खोजेको कुराहरु यही हो भनेर रिप्लाइ गर्नुभन्दा पनि, असिस्टेन्टले सर्च रिजल्टमा देखिने नतिजा नै च्याटमा देखाउँछ । राम्रो पाटो चैँ के छ भने, तपाईले नतिजा मन परेको वा मन नपरेको जनाउ दिनसक्नुहुन्छ, अनि त्यसै अनुसार गुगल असिस्टेन्टले सिक्दै जान्छ । कोही साथीसँग च्याट गर्दा, असिस्टेन्ट चाहिए @google टाइप गरेर गुगल असिस्टेन्टलाई च्याटमा सहभागी गराउन सकिन्छ ।


स्मार्ट रिप्लाई
आलो च्याटमा स्मार्ट रिप्लाई उपलब्ध छ। स्मार्ट रिप्लाईले नाम अनुसारकै काम गर्छ, च्याटको 'कन्टेक्स्ट' बुझेर त्यही अनुसार 'रिप्लाइ' तयार गरिदिन्छ, प्रयोगकर्ताले त्यही अटोमेटिक रिप्लाइ दिनसक्छन्। 'टेक्स्ट'को सट्टा ईमोजी मात्रै पठाएर च्याट गरेर बस्नेहरुलाई आलोको स्मार्ट रिप्लाइ निकै रमाइलो लाग्न सक्छ । गुगल असिस्टेन्टसँग च्याट गरेर बस्ने हो भने, समय गएको पत्तो हुन्न, ठ्याक्कै 'हर' नामक चलचित्रमा देखाइएको जस्तो ।

ईनकग्‌निटो,  ग्रुप च्याट, फोटो, स्टिकर तथा ईमोजीहरु
च्याट गर्नेहरुका लागि, ग्रुप च्याट फोटो, स्टिकर तथा ईमोजीहरु नयाँ होइनन्, लगभग यी सबै नयाँ च्याट एप्समा हुनै पर्ने फिचरहरु हुन् । आलोमा ईनकग्‌निटो मोडमा च्याट गर्न सकिन्छ, माथि लेखिए झैँ, ईनकग्‌निटोमोडमा गरिने च्याट 'इन्क्रिप्ट' हुन्छ, साथै १ घन्टा, १ मिनेट, वा एक हप्ता, पछि आफूले पठाएको मेसेज 'डिलिट' होस् भनेर 'टाइमर' पनि सेट गर्न सकिन्छ । आलोमा लेखिने टेक्स्ट तथा ईमोजीहरुको साइज, किबोर्डको 'इन्टर' आइकन तल-माथि सारेर, सानो-ठूलो बनाउन सकिन्छ । त्यसबाहेक, फोटोमाथि लेख्न सकिने सुविधा पनि आलोमा उपलब्ध छ।

आलो, मोबाइल नम्बरको आधारमा चल्ने भएकोले, हाललाई मोबाइल फोनमा मात्र चलाउन सकिन्छ । प्लेस्टोर तथा एपस्टरोमा एन्ड्रोइडआईफोनको लागि आलो एप् उपलब्ध भएपनि, अहिलेलाई सिमित प्रयोगकर्ताहरुले मात्र चलाउन पाउँछन् । तपाई यदि आलो प्रयोग गर्न चाहनुहुन्छ तर प्लेस्टोरबाट उपलब्ध छैन भने, अन्य स्रोतहरुबाट खोजेर डाउनलोड गर्नसक्नुहुन्छ ।

मोबाइलमा फोटो सम्पादन गर्नका लागि उपयोगी ५ एप्स


हामी मोबाइलबाट दिनहुँ दर्जनौँ फोटो खिचिरहेका हुन्छौँ, तर मोबाइलबाट खिचिएका अधिकांश फोटोहरुको गुणस्तर राम्रो हुँदैन। मोबाइलबाट खिचिएका फोटोहरुलाई थरिथरिका फिल्टरहरु प्रयोग गरेर, राम्रो र आकर्षक देखाएर, सेयर गर्नको लागि केभिन सिस्ट्रोमले सन् २०१० मा 'इन्स्टाग्राम'को निर्माण गरेका थिए । 'इन्स्टाग्राम'लाई पच्छ्याउँदै मोबाइलमा फोटो सम्पादन गर्न, तथा सामाजिक सञ्जालमा सेयर गर्नको लागि सयौँ एन्ड्रोइड तथा आइओएस एप्सहरु निर्माण भएकाछन् । यो ब्लगमा फोटो सम्पादन गर्न सरल र सहज बनाउने ५ मोबाइल एप्सहरुबारे चर्चा गर्दैछु।

१) स्न्यापसिड
स्न्यापसिडमा फोटो सम्पादनका लागि चाहिने आधारभूत सबै 'फिचर'हरु उपलब्ध छ। स्न्यापसिडमा 'टुल्स' र 'फिल्टर्स' गरेर फोटो सम्पादनलाई दुई भागमा बाँडिएको छ । स्न्यापसिडको 'टुल्स' प्रयोग गरेर, आफूलाई चाहिएको जस्तो फोटो बनाउन सकिन्छ । फोटोमा विशेष रुची हुनेले स्न्यापसिडको 'टुल्स' चलाउन (सिक्न) जरुरी छ । तपाई सामान्य प्रयोगकर्ता हो, र 'म्यानुअल' मोडमा काम गर्न गाह्रो लाग्छ भने स्न्यापसिडको 'फिल्टर्स' ले काम चलाउन सक्नुहुन्छ । इन्टरनेटमा उपलब्ध एप्सहरु मध्ये गुगलको स्न्यापसिडलाई सबैभन्दा राम्रो 'फोटो' सम्पादन गर्ने एप मान्न सकिन्छ । फोटो सम्पादनको लागि 'स्न्यापसिड' मेरो पहिलो रोजाइ पर्छ। स्न्यापसिड एन्ड्रोइडआइओएसमा उपलब्ध छ ।


२) पिक्सलर
अटोडेस्कको पिक्सलर एपलाई दर्जनौँ प्रकारले प्रयोग गर्न सकिन्छ । फोटो सम्पादनका लागि चाहिने आधारभूत सबै 'फिचर'हरु त पिक्सलरमा छ नै, यसबाहेक फोटोहरु जोडेर - फोटो कोलाज बनाउन, स्टिकरहरु राख्न, चाडपर्व अनुसार पोस्टकार्ड आदि बनाउन सकिन्छ । स्न्यापसिड पहिलो रोजाइमा परेदेखि, पिक्सलर मेरो दोस्रो रोजाइमा पर्न थालेको छ। पिक्सलर एन्ड्रोइडआइओएसमा उपलब्ध छ, साथै पिक्सलरको वेब भर्सन पनि उपलब्ध छ ।

३) गुगल फोटो
अनगिन्ती फोटोहरु राख्न मिल्ने गुगलको, गुगल फोटोमा सजिलो सँग फोटोहरु सम्पादन गर्न सकिन्छ । गुगल फोटोबाट, फोटोको 'लाइट', 'कलर'‍ आदि मिलाउन सकिन्छ । यसका साथै, गुगल फोटोमा आकर्षक फिल्टरहरु पनि उपलब्ध छ । मोबाइलमा धेरै फोटो खिच्नेहरुलाई गुगल फोटो अत्यन्तै उपयोगी एप्स हो । गुगल फोटोमा तपाईले खिचेको फोटोहरु, गुगल’ले सुरक्षित सँग राखिदिन्छ, यतिमात्र होइन, तपाईका फोटोहरु गुगल’ले अटोमेटिक भिडियो, नयाँ फोटो आदि पनि बनाइदिन्छ । गुगल फोटो एन्ड्रोइड तथा आइफोनका साथै वेबमा पनि उलब्ध छ।


४) भस्को
फोटोलाई हल्का फरक किसिमको 'लुक एन्ड फिल' दिनुपर्‍यो भने भस्को क्याम प्रयोग गर्न सकिन्छ । इन्स्टाग्रामका प्रयोगकर्ताहरु माझ भस्को क्याम 'पपुलर' छ । इन्स्टाग्राममा उपलब्ध फिल्टहरु भन्दा भस्कोमा उपलब्ध फिल्टरहरु फरक छन्, अर्को तरिकाले भन्नुपर्दा, भस्को क्याममा उपलब्ध फिल्टरहरुले तपाईका फोटोलाई 'कुल' देखाइदिन्छ । भस्को क्याम एन्ड्रोइड आइओएसमा उलपब्ध छ।

५) प्रिज्म
केही महिना अघि मात्रै सार्वजनिक भएको प्रिज्म एप अझै चर्चाको शिखरमा छ । प्रत्येक फोटोलाई कलामा बदल्नुस् (Turn Every Photo into Art) भन्ने ट्यागलाइन सहित आएको प्रिज्म एपले मेसिन लर्निङको (डाटाहरुको मद्दतले कम्प्युटरलाई पढाउने/सिकाउने) मद्दतले तपाईका हरेक फोटोहरुलाई कलात्मक पेन्टिङमा बदलदिन्छ। भ्यान गग्, पिकासो लगायत प्रख्यात कलाकारहरुको शैली (तरिका) प्रिज्म एपबाट बनाइने पेन्टिङमा देख्न सकिन्छ । प्रिज्म एन्ड्रोइडआइओएसमा उलब्ध छ।

मोबाइलमा इन्टरनेट डाटा बचत गर्ने सजिलो तरिका


फेसबुक, ट्विटर, युट्युब लगायतका साइटहरु मोबाइलमा चलाउनेको संख्या दिनहुँ बढ्दो छ। भन्ने नै हो भने, नेपाल लगायत एसियाली देशहरु मोबाइल 'फस्ट' भनेर चिनिएकाछन् । हामीकहाँ कम्प्युटरमा इन्टरनेट चलाउनेको भन्दा मोबाइलमा इन्टरनेट चलाउनेको संख्या धेरै छ, र यही ट्रेन्ड नै जारी रहनेछ । नेपालमा ६० लाख भन्दा धेरै प्रयोगकर्ताहरुले फेसबुक चलाउँछन् । नेपालका अधिकांश भेगमा मोबाइल डाटा उपलब्ध छ, कहीँ राम्रो चल्ला, कहीँ नेटवर्क कमजोर होला, तर देशमा टुजी र थ्रिजीको राम्रो पहुँच छ भन्दा फरक नपर्ला । तर एनसेल, एनटिसी लगायतका डाटा प्रयोगकर्ताहरुको एउटै गुनासो हुन्छ, डाटाले पैसो स्वाहा पार्‍यो, केही चलाएकै हुन्न, त्यही नि पैसो जान्छ आदि इत्यादि ।

त्यसो त नेपालका अन्य इन्टरनेट सेवा प्रदयाक (आइएसपी)हरुले पनि 'भोल्युम बेस्ड' इन्टरनेट सेवा दिइरहेकाछन्, डाटा हुन्जेल छिटो चल्ने फेसबुक, ट्विटर, युट्युब आदि, हाइस्पिड डाटा सक्किएपछि ढिलो चल्न थाल्छन् । वाइफाइ प्रयोगकर्ताहरु पनि मोबाइलमा विभिन्न साइट र एप्सहरु चलाइरहेका हुन्छन्, तर प्रयोगकर्ताहरु वाइफाइ चलाउँदा, मोबाइल डाटा चलाउँदा जस्तो चनाखो देखिन्नन् । अत: इन्टरनेटको हाइस्पिड डाटा छिटो सकिन्छ, अनि इन्टरनेट धिमा गतिमा चल्न थाल्छ ।


मोबाइल डाटा तथा भोल्युम बेस्ड वाइफाइ इन्टरनेट चलाउँदा, यी निम्न तरिकाहरु अपनायौँ भने, इन्टरनेट डाटा बचत गर्न सक्छौँ ।

१) ब्याकग्राउन्ड डाटा बन्द गर्ने
एन्ड्रोइड फोनको ब्याकग्राउन्डमा विभिन्न एपहरु चलिरहेका हुन्छन् । कुनैले नयाँ ईमेल चेक गरिरहेका होलान् भने कुनैले फेसबुक वा ट्विटरको नयाँ नोटिफिकेसन । अत: हामीले मोबाइलमा डाटा कनेक्ट गरेर कुनै एप् चलाएका छैनौँ भने पनि ब्याकग्राउन्डमा भइरहेका गतिविधिले हाम्रो डाटा घटिरहेको हुन्छ, पैसो गइरहेको हुन्छ । अत: मोबाइलमा डाटा बचत गर्नको लागि फोनको सेटिङबाट डाटा प्रयोगमा गएर ब्याकग्राउन्ड डाटा अफ गर्न सकिन्छ ।
२) प्लेस्टोरको अटो अपडेट बन्द गर्ने
मोबाइलमा राखिएका एप्सहरुमा दिनहुँ नयाँ अपडेट आइरहेका हुन्छन् । अब एप्सहरुको नयाँ संस्करण नै आउने भएपछि त अपडेट गर्नै पर्‍यो, तर मोबाइल डाटा जोगाउनको लागि प्लेस्टोरको अटो अपडेट बन्द गर्न सकिन्छ । या भनौँ, वाइफाइमा मात्र एप्स अपडेट हुने सेटिङ्स गर्न सकिन्छ, प्लेस्टोरको सेटिङस्‌बाट।
३) ओपेरा म्याक्स
पहिले पहिले, इन्टरनेट चलाउनलाई 'ओपेरा मिनी' राख्ने सल्लाह दिइन्थ्यो, हिजोआज चाँहि मिनीको सट्टा ओपेरा म्याक्स चलाउने सल्लाह दिने गरेको छु । ओपेरा सफ्टवेयरले मोबाइल डाटा बचत गर्नको लागि 'ओपेरा म्याक्स' एप ल्याएकोछ, जसलाई अन गरेपछि ५० प्रतिशत सम्म डाटा बचत हुने, ओपेराको दावी छ । ओपेरा म्याक्स मोबाइल डाटा र वाइफाइ दुवैमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । ओपेरा म्याक्स प्लेस्टोरमा उपलब्ध छ । (ब्याकग्राउन्ड डाटा बन्द गरेको खण्डमा ओपेरा म्याक्स नचल्न नि सक्छ, अत: ओपेरा म्याक्स प्रयोग गर्दै हुनुहुन्छ भने, ब्याकग्राउन्ड डाटा चल्नदिनुहोला)
४) क्रोम ब्राउजरमा डाटा सेभर अन गर्ने
गुगलको क्रोम ब्राउजरमा डाटा सेभ गर्नको लागि 'डाटा सेभर' भन्ने अप्सन छ । 'डाटा सेभर' अन गरेको खण्डमा गुगलले, हामीले क्रोममा हेर्ने साइटहरुलाई मोबाइलको लागि अप्टिमाइज गरिदिन्छ । क्रोम ब्राउजरमा डाटा सेभ गर्नको लागि क्रोमको सेटिङस्‌बाट डाटा सेभर अन गर्न सकिन्छ ।
बोनस: क्रोम डाटा सेभर, डेस्कटपमा पनि उपलब्ध छ । यदि तपाई डेस्कटप ब्राउजरमा धेरै साइटहरु हेर्नुहुन्छ र भोल्युमबेस्ड इन्टरनेट छ भने, गुगलको क्रोम वेबस्टोरबाट डाटा सेभर एक्सटेन्सन आजै राख्नुहोस् । डाटा सेभर क्रोममा राख्नै पर्ने एक्सटेन्सन हो ।


भिडियो कलका लागि गुगलको नयाँ एप


अघिल्लो हप्ता गुगलले 'डुओ' नामक भिडियो कलिङ एप् सार्वजनिक गरेको छ ।

च्याट, मेसेन्जरहरुका बिचमा फेरि अर्को एक मेजेन्जर थपिए झैँ लागे पनि, 'डुओ' भिडियो कलको लागि मात्र बनाइएको एप हो । अत्यन्तै साधारण 'इन्टरफेस' भएको गुगलको 'डुओ' एन्ड्रोइड प्रयोगकर्ताहरुको लागि नौलो किसिमको भिडियो कलिङ एप हो। आइफोन प्रयोगकर्ताहरुले आपसमा कुरा गर्न 'फेसटाइम' प्रयोग गर्दै आइरहेकाले, यो खासै नयाँ नहुन सक्छ तर आइफोन र एन्ड्रोइड फोन प्रयोगकर्ताहरुले एकआपसमा 'डुओ' प्रयोग गर्न सक्ने कारण, यो फेसटाइम भन्दा फरक छ ।

भाइबर जस्तै, डुओ चलाउनको लागि पनि मोबाइल नम्बरबाट रजिष्ट्रर गर्नुपर्ने हुन्छ, यसअघिका गुगलका एपहरुमा जिमेलबाट साइन इन गर्नुपर्ने बाध्यता थियो। फोनमा भएका कन्ट्याक्टबाट डुओ राखिएका व्यक्तिहरु देख्न सकिन्छ । डुओ एपमा, भिडियो कल गर्न मात्रै मिल्छ, फोन आउँदा आउँदै कसले फोन गर्यो, कस्तो अवस्थामा छ, कल नउठाइ देख्न सकिन्छ ।


गुगल ब्लगका अनुसार 'डुओ' छिटो र भरपर्दो छ । अन्य एपहरुमा भिडियो कल गर्दा, कनेक्टिङ वा डायलिङ भनेर केही समय लागिरहेको हुन्छ तर डुओमा भिडियो कल छिटो कनेक्ट हुन्छ, स्लो नेटवर्कमा पनि राम्रोसँग काम गर्छ । प्रयोगकर्ताको नेटवर्कको स्थिति हेरेर गुगलले भिडियो र अडियोको गुणस्तर स्वचालित रुपमा परिवर्तन गर्छ। अर्को कुरा चाँहि, यदि म घरमा वाइफाइ नेटवर्कमा छु र घरबाट निस्कने बित्तिकै मोबाइल डाटामा कनेक्ट हुन्छु भने, डुओमा जारी रहेको कल, जारी नै रहन्छ, कट्दैन । भन्नको मतलब नेटवर्क परिवर्तन हुँदा पनि, फोन कट्दैन । 'डुओ'मा भिडियो कल गर्ने हैन त?


डुओ एन्ड्रोइडआइओएस दुवैमा उपलब्ध छ।

मुम्बईका डब्बावाला [भिडियो]


आफ्ना ट्याक्सीहरु नभएको यातायात कम्पनी 'उबर' (Uber), आफ्ना घर/होटलहरु नभएको तर घर भाडामा दिने कम्पनी 'एयर बि एन बी' (Airbnb) आदि 'अन डिमान्ड सर्भिस' (चाहिएको बखत तुरुन्तै सेवा) दिने कम्पनीहरुले अहिले विश्व बजारमा तहल्का मच्चाइरहेका छन् । आफैँ खाना नबनाउने तर विगत १ सय २५ वर्ष देखि आफ्ना ग्राहकलाई निरन्तर खाना ख्वाँउदै आइरहेको कम्पनी 'मुम्बई डब्बावाला'ले पनि आफ्नो सेवाबाट सबैलाई चकित तुल्याउँदै आएको छ ।

मुम्बई डब्बावालाका डा. पवन अग्रवालको कुरा मान्ने हो भने, न त डब्बावालाहरु पढे लेखेका छन्, न त प्रविधिकै उपयोग गर्छन् तर निरन्तर १ सय २५ वर्ष देखि काम गरिरहेकाछन्, न त कहिले डब्बा साटिन्छन्, न त डब्बावालाहरु ढिलो नै पुग्छन्, न त कहिले काम नै रोकिएको छ, डब्बावालाहरु कामलाई 'भगवान' मान्छन् ।


को हुन् मुम्बईका डब्बावाला?
मुम्बई सहरमा, बिहान घरमा बनेको खाना, दिउँसो अफिसमा पुर्याउने व्यक्तिहरु डब्बावाला हुन् । अफिसमा काम गर्ने धेरैजसो व्यक्तिहरु घरकै खाना खान रुचाउँछन्, तर उनीहरुको अफिस २-३ घन्टा रेल चढेर जानुपर्ने हुन्छ । अत: ९ बजे अफिस पुग्न, धेरै कर्मचारीहरु बिहान ६-७ बजे निस्केर मुम्बईको लोकल रेल चढ्छन् । स्वभाविक कुरो, बिहान ६ बजे कसैको घरमा खाना बनाउने कुरा भएन, त्यसमाथि अफिसमा खाना खाने समय दिउँसो १२-१ बजे हुन्छ, अत: खाना बिहानै बने पनि, लिएर जाने कुरा भएन । अर्को कुरा चाँहि, मुम्बईका लोकल रेलहरु, यहाँका माइक्रो र बस भन्दा पनि धेरै भिडभाड हुन्छ। यही खानाको समस्यालाई डब्बावालाहरुले समाधान गर्दै आएका छन् ।


डब्बावालाहरुले बिहान ९-१० बजेबाट कर्मचारीहरुको घरबाट खाना जम्मा गर्न थाल्छन् (खाना टिफिन बट्टा / डब्बामा राखिएको हुन्छ, अत: त्यो डब्बा बोकेर हिँड्ने डब्बावाल भए) । अनि जम्मा गरिएको खानालाई रेल मार्फत अर्को स्टेशनमा लगिन्छ, कुन डब्बा कता जानुपर्ने हो, त्यही अनुसार डब्बाहरुलाई बर्गिकरण गरिन्छ । डब्बा बर्गिकरण गर्नलाई उनीहरुको आफ्नै कोडिङ सिस्टम छ । ५ हजार जना डब्बावालाहरुले दैनिक ६०-७० किलोमिटर यात्रा गर्दै २ लाख खानाका डब्बाहरु ओसारपसार गर्छन् । रमाइलो र अचम्म लाग्दो कुरा के छ भने, उनीहरुको काम गराइ शत प्रतिशत छ, गल्तिले डब्बा साटिने, अर्को ठाउँमा पुग्ने, हराउने हुँदै हुँदैन ।

हिजो काठमाडौँमा आयोजित एक कार्यक्रममा, मुम्बई डब्बावालाका डा. पवन अग्रवालको कथा सुन्न पाउने मौका मिल्यो । डब्बावालाको काम गर्ने तरिका, तारिफयोग्य छ । मुम्बई डब्बावालाबारे जानकारी लिन तलको भिडियो हेर्नुहोला ।