Skip to main content

रि-क्याप्चाको रोचक पक्ष [Use reCAPTCHA - Help Digitize Books]

क्याप्चा

“क्याप्चा”को बारेमा प्राय सबैले सुनेको हुनुपर्छ, धेरैपटक क्याप्चा “टाइप” पनि गर्नु भएकोहोला ! प्राय प्रयोगकर्तालाई क्याप्चा “टाइप” गर्न गाह्रो र झन्झटिलो लाग्छ । प्रयोगकर्तालाई झन्झटिलो लागेपनि सम्भावित ‘स्पाम’ प्रतिक्रिया, अपडेट आदिबाट बच्नको लागि साइट/ब्लगमा “क्याप्चा” प्रयोग गर्ने गरिन्छ । विकीपेडियाका अनुसार क्याप्चाले प्रयोगकर्ता मानव हो कि कम्प्युटर हो भनेर बताउँछ (A CAPTCHA is a program that can tell whether its user is a human or a computer) । क्याप्चामा लेखिएको अक्षर कम्प्युटर/रोबटले बुझ्न सक्दैन, क्याप्चामा लेखिएको अक्षर मानिसले मात्र पढ्नसक्छ !

RecaptchaLogo

रिक्याप्चा

“रिक्याप्चा” पनि क्याप्चा नै हो । क्याप्चाले जस्तै “रिक्याप्चा”ले पनि स्पामरहरुबाट साइटलाई जोगाउन सहयोग गर्छ । यसका अतिरिक्त “रिक्याप्चा”को माध्यमबाट इन्टरनेटमा साधारण तर ठूलो काम भइरहेको छ । सायद धेरैलाई थाहा नहुनसक्छ, रिक्याप्चाको माध्यमबाट हामीहरु विश्वका पुराना पत्रिका तथा कितावहरुलाई “डिजिटाइज” (डिजिटल बनाउनु) गरिरहेकाछौँ ।

रिक्याप्चाले साइटलाई “स्पाम”बाट जोगाउनुको साथै बर्षौँ पुराना किताब र पत्रिकाहरुलाई इन्टरनेटमा “डिजिटाइज” गर्न सहयोग गरिरहेकोछ । सन् २००९ मा गुगलले किनेको “रिक्याप्चा” सर्भिसले हाललाई विश्वको चर्चित अखबर न्युयोर्क टाइम्सका पुराना अंकहरु र गुगल बुक्सका किताबहरुलाई “डिजिटाइज” गरिरहेकोछ । रिक्याप्चाको रोचक पक्ष यो छ कि, विश्वभरी रहेका हामी प्रयोगकर्ताहरुले नजानिकनै वा भनौँ अन्जानमै न्युयोर्क टाइम्सको वर्षौँ पुराना अंकहरुलाई र गुगलबुक्सका कितावहरुलाई डिजिटाइज गरिरहेका छौँ ।

क्याप्चामा प्राय: एउटा शब्द राखिएको हुन्छ, कुनै साइटले आफ्नै क्याप्चा बनाउँछन् त कसैले अरुको क्याप्चा सर्भिस प्रयोग गर्छन् र यो पूर्णत साइटलाई “स्पामर”हरुबाट जोगाउनको लागि राखिन्छ ! तर रिक्याप्चामा भने दुईवटा शब्द हुन्छ, जसमा एउटा शब्द पुराना पुस्तकहरु र पत्रिकाहरुलाई ‘स्क्यान” गरेर लिइएको हुन्छ, जसको प्रमुख उद्देश्य हुन्छ साइटलाई स्पामरहरुबाट जोगाउनु अनि वर्षौँ पुराना किताबहरुलाई डिजिटाइज गरेर अनलाइनमा राख्नु । र एउटा शब्द चाँही क्याप्चाले आफ्नै “डाटावेस”बाट राख्नेगर्छ ।

reCAPTCHA helps digitize books

स्क्यान गरेका किताब र पत्रिकाहरुलाई “अप्टिकल क्यारेटक्टर रिकग्निसन” (Optical Character Recognition – OCR) प्रविधिमार्फत शब्दमा परिणत गरिन्छन् ! तर सबै शब्दहरु OCR प्रविधीबाट पढ्न सकिँदैनन् अनि कम्प्युटरले पढ्न नसक्ने शब्दहरु या भनौँ त्यो शब्द जसलाई OCR प्रविधीमार्फत पढ्न सकिँदैन, ती शब्दहरुलाई तस्विरको रुपमा क्याप्चामा राखिन्छ । ओसीआर (OCR) प्रविधीमार्फत पढ्न नसकिएका शब्दहरु कम्प्युटरले स्वत थाहा पाउने भएका कारण, ती पढ्न गाह्रो भएका शब्दहरु स्वत “रिक्याप्चा”मा राखिन्छन् । सायद याद गर्नुभएको होला, फेसबुक, ट्विटर, वर्डप्रेस वा अन्य साइट जहाँ “रिक्याप्चा”को प्रयोग भएकोछ त्यहाँ देखिने शब्दहरु प्रस्ट हुँदैनन्,  कहिलेकाँही रिक्याप्चा भर्नको लागि तपाईले सोचेरै टाइप गर्नुपर्ने अवस्था पनि आउँछ।

रिक्याप्चामा किताब तथा पत्रिकाबाट राखिएको शब्दहरु, प्रयोगकर्ताले ठिकसँग भरेका छन् कि छैनन् भन्ने काम चाँही रिक्याप्चामा भएको अर्को शब्दबाट छड्के चेकजाँच गर्ने गरिन्छ । मैले माथि नै भनिसकेँ रिक्याप्चामा दुईवटा शब्द हुन्छ, एउटा शब्द आफ्नै “डाटावेस”बाट राखिएको हुन्छ भने अर्को शब्द OCR प्रविधीमार्फत पढ्न नसकिएका शब्दहरु राखिएको हुन्छ । स्क्यान गरेर शब्दहरु राखिने कारण कहिलेकाँही रिक्याप्चामा चाइनिज/जापानिज शब्दहरु देखिन्छन् र हामी “रिक्याप्चा फेल” भनेर खुब हल्लाखल्ला गर्ने गर्छौँ ।

reCAPTCHAप्रयोगकर्ताहरुले रिक्याप्चामा भएका दुईवटै शब्द भर्नुपर्ने हुन्छ । कहिलेकाँही एउटा शब्दमात्रै ठिक लेखेपनि काम बन्ने गरेको देख्नुभएको होला, यसको मुलकारण भनेको रिक्याप्चालाई पहिले नै थाहा भएको शब्द हामीले सहीसँग टाइप गरेका हुन्छौँ, तर OCR बाट निकालिएको शब्दमा रहेको “अक्षर”बारे रिक्याप्चालाई ज्ञान हुँदैन । प्रयोगकर्ताले टाइप गरेको र रिक्याप्चालाई पहिले नै थाहा भएको शब्द मिलेपछि, रिक्याप्चाले अटोमेटिक रुपमा दोश्रो शब्द पनि सही रुपमा टाइप भएको होला भन्ने अनुमान गर्छ । तर धेरै प्रयोकर्ताहरुबाट आएको जवाफलाई मात्र रिक्याप्चाले सही मान्ने गर्छ, यसको अर्थ हुन्छ एउटै शब्दलाई धेरै प्रयोगकर्ताहरुले टाइप गर्ने गर्छन्, यदि सबै प्रयोगकर्ताहरुले रिक्याप्चाले दिएको शब्दमा अर्को शब्द पनि एउटै टाइप गरेका रहेछन् भने रिक्याप्चाले “शब्द” सही रहेछ भनेर निर्क्यौल गर्छ ।

(Here's how: Each new word that cannot be read correctly by OCR is given to a user in conjunction with another word for which the answer is already known. The user is then asked to read both words. If they solve the one for which the answer is known, the system assumes their answer is correct for the new one. The system then gives the new image to a number of other people to determine, with higher confidence, whether the original answer was correct. ~ Via Google Recaptha)

रिक्याप्चाले कसरी किताब र पत्रिकाहरुलाई डिजिटाइज गर्न सहयोग गरिरहेको छ, रिक्याप्चाले कसरी यो शब्द सही हो भनेर थाहा पाउँछ, भनेर मैल माथि लेखेका कुराहरु सायद बुझ्न अप्ठ्यारो लागिरहेको होला । तल हामीले टेडको एउटा भिडियो राखेका छौँ, यसबारे अधिक जानकारी राख्न चाहनुहुन्छ भने भिडियो हेर्नुहोस् !

Luis von Ahn: Massive-scale online collaboration










Further Reading:

reCAPTCHA: Stop Spam, Read Books

reCaptcha – Wikipedia

Anti-Spam Turing Test Is Really Global Human-Powered OCR System

Spam weapon helps preserve books

Comments

  1. interesting...तर हाम्रो श्रम शोषन पो भै रा रहेछ डिजीटाइज गर्न   

    ReplyDelete
  2. Wow!!! This is an amazingly new piece of information for me. However, wikipedia definitions should be improved as "A CAPTCHA is a program that TRIES TO tell whether its user is a human or a computer". Its good to know that reCaptcha is helping digitize the books. Thanks for this awesome piece of information. Loved it.

    ReplyDelete
  3. nice.. didn't know about it.. thanks for sharing.. :) 

    ReplyDelete
  4. Really amazing story of recaptca n the Duolingo. Thanx for sharing it Aakar. n one question, is Nepali wikipedia also being built with the same technique?

    ReplyDelete
  5. रमाइलो पो रहेछ 'रि-क्याप्चा' पछाडिका कथा !

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this blog

यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यबारे जानकारी - मेरो लागि एपमा

यहाँ यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य सम्वन्धि कुरा गर्न सजिलो छैन । यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य सम्बन्धि पढाइ स्कुल देखि नै सुरु हुने भएपनि यसबारेमा खुला रुपमा छलफल नगरिने कारण, अधिकांश किशोर/किशोरीहरुको बुझाइ अपुरो र गलत हुने गरेकोछ । किशोर/किशोरीहरुको यही समस्यालाई ध्यानमा राखेर, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य सम्बन्धि जानकारी/परामर्श दिन आदिको लागि 'पब्लिक हेल्थ कन्सर्न ट्रस्ट नेपाल' (Public Health Concern Trust) ले "मेरो लागि" एप निर्माण गरेकोछ ।


मेरो लागि एपमा आफूलाई चिन्नुहोस्, सम्बन्धहरु, गर्भ निरोधक उपायहरु, एच आइ भी र अन्य यौन रोगहरु, हाजिर जवाफ, ठिक/बेठिक, कथाहरु, सहयोग केन्द्रहरु आदि विभिन्न खण्डहरु राखिएकोछ । यी खण्डहरुको भित्र गएर, यिनीहरुको बारेमा जानकारी लिन सकिन्छ । जस्तो कि, आफूलाई चिन्नुहोस् खण्डमा, सेक्स र लिङ्गको फरक देखि लिएर पुरुष, महिलाको प्रजनन अंग र यौनको बारेमा जानकारी गराइएको छ ।

किशोरावस्था भनेको के हो, पुरुष प्रजनन अङ्गहरु के के हुन्, पुरुष हर्मोनहरु के के हुन्, किशोरावस्थामा शरिरमा के कस्ता परिवर्तनहरु देखिन थाल्छन् भन्ने कुरा पुरुषको खण्डमा समावेश गरिए…

माइक्रोसफ्ट पेन्ट बन्द हुने

सन् १९८५ मा माइक्रोसफ्ट विन्डोजको पहिलो भर्सनसँगै सार्वजनिक भएको माइक्रोसफ्ट पेन्ट (एमएस पेन्ट), विन्डोज १० को नयाँ अपडेटसँगै बन्द हुने भएकोछ । माइक्रोसफ्टका अनुसार अब सार्वजनिक हुने क्रम'मा रहेको विन्डोज १० को नयाँ अपडेटमा एमएस पेन्ट सफ्टवेयर समावेश गरिएकोछैन ।


विन्डोज कम्प्युटर चलाउने सबैको पहिलो "ग्राफिक इटिडिङ टुल" एमएस पेन्ट हो भन्दा फरक नपर्ला । कम्प्युटर चलाउन थालेदेखि वा भनौँ ब्लगका सुरुवातका दिनमा ब्लगमा प्रयोग गरिएका ग्राफिक्सहरु एमएस पेन्टकै सहारामा सम्पादन गर्ने गर्थेँ । सबैको पहिलो ग्राफिङ इटिडिङ टुल'लाई माइक्रोसफ्टले ३२ वर्षपछि बिदा दिँदैछ । एसएस पेन्ट सँगै आउटलुक एक्सप्रेस पनि विन्डोजबाट हट्ने भएको छ ।

यस अघि नै माइक्रोसफ्टले विन्डोज १० मा "पेन्ट थ्रीडी" सफ्टवेयर ल्याइसकेको छ, जसबाट थ्रिडी र टुडी ग्राफिक्स बनाउन सकिन्छ । तर पेन्ट थ्रीडी एमएस पेन्टकै विकल्प भने होइन ।
RIP MS Paint. RIP our childhoods pic.twitter.com/UpNYEDe4cA — Ramsha (@Economistaken) July 24, 2017
तस्विर: ट्विटर @Economistaken

गुगल क्रोम ब्राउजरमा राख्नै पर्ने ५ वटा एक्सटेन्सन

स्ट्याटकाउन्टरका अनुसार विश्वमा ६२ प्रतिशत प्रयोगकर्ताहरु डेस्कटप कम्प्युटरमा गुगलको क्रोम ब्राउजर चलाउँछन् । २००८ मा सार्वजनिक भएको गुगल क्रोम अहिले नम्बर १ इन्टरनेट ब्राउजर बनेको छ । आजको यस ब्लगमा, यही गुगल क्रोम ब्राउजरमा राख्नै पर्ने ५ वटा अत्यन्तै उपयोगी एक्सटेन्सनहरुको चर्चा गर्दैछु ।

१. द ग्रेट सस्पेन्डर
हामी मध्ये धेरै इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको, क्रोम ब्राउजरमा अनगिन्ती ट्याब खोल्ने बानी हुन्छ, कतिपय अवस्थामा पेजको शीर्षक त छोडौँ, फ्यावकन आइकन समेत प्रस्ट देखिन्न । कुनै बेला त हाम्रो ट्याबमा दर्जनौँ साइटहरु एक डेढ महिनासम्म पनि बसिरहन्छ, तर फेरि फर्केर त्यो ट्याब/साइट हेर्दैनौ। क्रोममा धेरै ट्याब खोल्दा, ट्याबले कम्प्युटरको धेरै प्रोसेसिङ पावर, मेमोरी आदि खाइदिन्छ । फलस्वरुप ब्राउजर ह्याङ्ग हुने, कम्प्युटर 'स्लो' हुने गर्छ ।


'द ग्रेट सस्पेन्डर' एक्सटेन्सन प्रयोग गरेर क्रोम ब्राउजर 'क्रयास' हुने, ह्याङ्ग हुने, कम्प्युटर स्लो हुने आदि समस्याबाट छुटकारा पाउन सकिन्छ । नामै काफी छ भने झैँ,  'द ग्रेट सस्पेन्डर' ले हामीले खोलेको तर प्रयोग नगरेका ट्याबहरु…

Romanized Nepali Unicode

Download and Install Nepali Unicode Romanised to write in Nepali all over the web. First of all, you have to Download and Run the Program on your computer. Then, you have to do some settings on your computer to use Nepali Unicode Romanized. You can download Nepali Unicode Romanized from the Madan Puraskar Pustakalaya website for free.
Install Nepali Unicode Romanized in Windows XP:
Install:
Run setup file;
Go to control Panel;
Open Language and Regional settings;
Open Regional Language Options;
Go to Language Options & tick on check box (install files..... Thai, instal....east Asian...languages):
Click apply-it might ask for windows CD:
Insert CD or you can directly copy "i386" files too;
And install all: then you have done;
Click for details;
Then click add a tab;
A new popup will appear:
Select "Sanskrit" in the first box;
Select "Nepali unicode (romanized)" in second box;
Click "ok";
You have successfully installed it;
Press "alt+shif…

Aadha Baato (आधा बाटो) [Download] #Novel #Shrutisambeg

श्रुतिसंवेग मा हामी ले कृष्ण धरावासी को उपन्यास “आधा बाटो” को सम्पूर्ण डाउनलोड लिंक लिएर आएका छौ |आफ्ना जिवन भोगाइ का यथार्थलाई जोडेर तयार पारिएको उपन्यास ‘आधा बाटो’ कृष्ण धरावासी को आत्मकथा को रुपमा रहेको छ ।“राधा” जस्तो सफल उपन्यास लेखिसकेका धरावासी को यो पछिल्लो उपन्यास मा आफ्ना बाल्यकाल देखि हाल को अवस्था सम्म को कुराहरु समेटेर लेखिएको कारण उपन्यासलाई धरावासी ले ‘आधा बाटो’ भन्न रुचाएका छन् ।आफूले देखे सुनेको स्थान, नाम आदि का कारण यो उपन्यास पढ्ने तथा सुन्नेहरुलाई आफ्नै कथा जस्तो पनि लाग्न सक्छ ।उज्यालो ९० नेटवर्क को लागि निर्माण गरिएको कार्यक्रम श्रुति संवेग मा वाचन मा अच्युत घिमिरे हुनुहुन्छ भने प्रविधी मा दिनेश निरौला र शशिन्द्र गौतम रहनुभएको छ ।कार्यक्रम को अडियो श्रृंखला उज्यालो नाइन्टि नेटवर्क को कार्यक्रम श्रुतिसम्बेग बाट लिइएको हो ।Download : Krishna Dharabasi’s ‘Aadha Bato’ Episode –1Krishna Dharabasi’s ‘Aadha Bato’ Episode –2Krishna Dharabasi’s ‘Aadha Bato’ Episode –3Krishna Dharabasi’s ‘Aadha Bato’ Episode –4Krishna Dharabasi’s ‘Aadha Bato’ Episode –5Krishna Dharabasi’s…

एक रातको कथा

भोलिपल्ट घर फर्कने रात थियो । सम्पूर्ण सामानहरु प्याक गरिसकेपनि केहि छुटेछकी भनि सोच्न बसेको थिएँ । कतैबाट तिरिरि बाँसुरीको धुन सुन्दा मनै आनन्दित भयो । "ए, निदाइस क्या हो ? फोन बजिरहेछ", रुममेटले चिच्यायो । कल रिसिभ गरेँ, निद्राकै झोकँमा, "हेलो, सुनन आज म नेपाल बाहिर जाँदैछु, यस अघि पनि कल गर्न पाइन । म विस्तारमा पछि कल गरौँला", एउटा हतारिएको खवर सुने । "ए ....., शुभयात्रा है", भने तर म अझै पनि निद्रामै थिए । वास्तवमा उनिलाई मैंले ठम्याउनै सकिन, सायद निद्रामा भएरै होला, न त नाम नै सोध्न भ्याँए आफ्ना सबै परिचित व्यक्तिहरुलाई याद गर्दा पनि त्यो आवाज ठम्याउन सकिन । अब मात्र मैले प्रतिक्षा गर्नुपर्नेछ, उनको दोस्रो कलको ।

अर्को विहानै आफ्नो वाटो लागिसकेको थिएँ । यात्राका दौरानमा मेरो मन सधैं मेरो जन्मथलो पुगिरहेको हुन्थ्यो । जुन माटोमा म जन्मे, जहाँ हुर्केँ, मेरो वात्सल्य , बालसखा सबै झल्झल्ती याद आउन थाले । मलाई घर छिटो पुग्नु छ, किनभने मेरो प्रतिक्षामा कसैले धेरै महिना विताएको छ । त्यही बेला मैले लेख्न थालेँ :
“मेरो आउने वाटो हेरी, चौतारीमा कुर्छे होली,
मेरो…