Skip to main content

‘भो’ ! “लाँक्रे जुलुस “ ले काँ टेर्थे ? #Sugarcane

'लाँक्रे' जुलुस, बन्द, चक्काजाम , झडप र कर्फ्यु  हुँदै आज आएर यसवर्षलाई आजदेखि उखु किसान को आन्दोलन सकिएको छ । सोमबार राजधानीमा प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालसहितको वार्तामा उखुको न्यूनतम मूल्य प्रतिक्विन्टल "४ सय १" रुपैयाँ कायम गर्ने सहमति भएपछि आन्दोलन टुंगिएको हो । पोहोर को दाँजो मा, यो पनि अझै  प्रतिक्विन्टल २० रुपैँया कमी हो ।

“लातोँ का भूत बातोँ से नहिँ मान्ता” भन्ने कुरा यहाँ एकपटक फेरि सिद्ध भएको छ । कुरो हो, उखुको मुल्य बढाउन माग गर्दै किसान ले चर्काएको आन्दोलनको । उखुको मुल्य निर्धारण गर्न, उखु का लाँक्रा सहित को जुलुस गर्दा, मर्का सुनिदिने कोही भएनन् तर जब बजार र यातायात बन्द गरे, तत्काल उखुको मुल्य मा सहमती भो । म बन्दलाई बढावा दिइरहेको त छैन तर हाम्रो मा,  जायज मागलाई बन्द नगरी सम्बन्धित निकाय ले नसुन्ने खराव बानी बसिसकेको कुरालाई नकार्न पनि मिल्दैन ।

SUGARCANE-ANDOLAN

यसवर्ष पनि मंसिर देखि नै उखु को मुल्य मा विवाद उठ्यो । मिलवालाहरु, कर र राजश्व देखाएर मुल्य बढाउन नसकिने अडान मा बसे भने, किसानहरु कम्ति मा गतवर्ष को मुल्य आफूले पाउनुपर्ने अडान मा बसे । गतवर्ष उखू को मुल्य प्रतिक्विन्टल ४ सय २१ रुपैँया कायम गरिएको थियो, त्यसै अनुसार धेरै प्रतिफल लिन को लागि, किसान ले पनि, उखु धेरै जग्गा मा लगाए भने, महँगिदै गएको खादमल र विषादीहरु पनि उखूखेती मा प्रयोग गरे । फलस्वरुप, उखु को लागत बढ्न गयो । तर अहिले मिलवालाहरु ले पोहोर को मुल्य पनि दिनै सक्दैनौँ भनेपछि, उखु किसानहरु सिधै मर्का मा परे ।

काठमाडौँ मा भएका किसानप्रतिनिधिहरु र मिलवालाहरु को वार्ता निश्कर्षविहिन रुप मै टुंङ्गियो । किसानहरु ले सरकार र मिलवालाहरुलाई झक्झक्याइरहे तर सम्बन्धित पक्ष ले कुनै चासो देखाएन। अघिल्लो वर्ष  प्रतिक्विन्टल ४ सय २१ रुपैँया मा बेचिएको र, उत्पादन लागत पनि बढेको अवस्था मा चिनीमिलवालाहरु ले प्रतिक्विन्टल ३ सय ३० रुपैँया भन्दा धेरै दिन सक्दैनौँ भनेपछि, किसान र मिलवालाहरु बिच तनाव बढ्न गयो । अत: आफ्नो उत्पादन को यथोचित मुल्य पाउनुपर्ने दावी गर्दै, किसान प्रतिनिधिहरु सरकार र सरोकारवालाहरु पक्षसम्म पुगिरहे, तर ती मागहरु सुनेको नसुनेझैँ गरियो ।

सरकार र मिलवालाहरु आफ्नो ठाउँबाट टसमस नभएपछि, १ हप्ता अघि जति, उखू को लाँक्रा सहित उखु किसान संयुक्त संघर्ष समितिले सर्लाहीको हरिऔनमा लाँक्रे जुलुस प्रदर्शन प्रदर्शन गर्यो । लाँक्रा जुलुस का माध्यमबाट समस्या त्यै समाधान भइहाल्छ कि भन्दै, लाँक्रे जुलुस गरिएको थियो । हजारौँ का संख्या मा किसानहरु उखु को लाँक्रा सहित प्रदर्शन मा सहभागि भएका थिए । प्रदर्शन शान्तिपुर्ण थियो ।

sugarcane

लाँक्रा जुलुसलाई कसैले टेरेनन् । अत: कडा संघर्षमा जाने पूर्व घोषणा अनुसार, इन्दुशंकर चिनीमिल मा किसानहरु ले ताला लाइदिए, अनि हिजो दिउँसो  सर्लाही को हरिवन मा ३ घन्टा चक्काजाम गरियो । चक्काजाम गरिएपछि, सबैलाई समस्या ले छोएझैँ भएछ । प्रशासन ले हतार हतार प्रहरीहरु परिचालन गरेर, चक्काजाम खुलाउन खोज्यो, आन्दोलनकारी ले प्रतिवाद गरे । प्रहरीले बल प्रयोग गर्न थाल्यो, अनि किसानहरु पनि जाइलागे । प्रहरीले केयौँ राउण्ड हवाइफायर गर्यो भने, केयौँ सेल अश्रुग्याँस प्रहार गर्यो । किसान ले नि, ढुंगा र इट्टा ले प्रतिकार गर्न थाले, यसक्रम मा कम्ति मा पनि ४० जना जति घाइते भए ।

प्रशासन ले, मुल्य समायोजन गर्न को लागि पहल गरेन तर राजमार्ग बन्द भयो भनेर तत्काल प्रहरी परिचालन गरेर, दमन को निती लिएपछि, आज बिहान ९ बजे देखि ५ बजेसम्म राजमार्ग को घोषणा गरियो । किसानहरु को बन्दलाई मध्यनजर राख्दै आज प्रशासन ले अकास्मात कर्फ्यु नै लायो । यसरी सामान्य रुपमा लाँक्रेजुलुस बाट सुरु भएको उखु किसान को आन्दोलन, प्रदर्शन र चक्काजाम हुँदै झडप सम्म पु्ग्यो । दोहोरो झडप र अचानक कर्फ्यु लगाइएपछि, मिडिया मा पनि, किसान को आन्दोलन बारे को समाचार प्रकाशन र प्रसारण भयो, साथै सरकार ले पनि निकै चासो दिएझैँ गरि, तत्काल समस्या समाधान गरेझैँ देखाउन, आज वार्ता मा बसेर, प्रतिक्विन्टल ४ सय १ रुपैँया दिने सहमति गरे । किसानले उखु प्रतिक्वीन्टल ४ सय २१ माग रहेकोमा उद्योगले ३ सय २० मात्र दिने बताउँदै आएको थियो । दुवै पक्ष ले आफ्नो अडान मा लचिलो हुँदै, अन्तिम मा सहमति गरे ।कर्फ्यु लाएपछि  सडक मा प्रहरीहरु !

यही कुरा ले पनि सोच्न बाध्य बनायो । हामी मा बन्द र झडप नै नभइ, समस्या को समाधान गर्ने बानी कहिले देखि बस्ने होला ? कहाँ त्यो शान्तिपुर्ण लाँक्रे जुलुस, अनि कहाँ त्यो हिजो को हिंसात्मक झडप ! साँच्चै, लाँक्रे जुलुस ले त हामीलाई नछुने भइसकेछ । यसपालीलाई त यो आन्दोलन टरेको छ, यदि यो लम्बिएको भए, थाहा छैन, कति दिनलाई राजमार्ग बन्द हुन्थ्यो र कति जनधन को क्षति हुन्थ्यो । आशाँ गरौँ, आउँदा वर्षहरु मा उखुकिसानहरु ले फेरि फेरि राजमार्ग बन्द गर्नु नपरोस् । तर नवलपरासी का किसानहरु, अझै आन्दोलन मै छन्, उनीहरु को समस्या चाँहि कहिले समाधान हुने हो ?


तराईका १४ जिल्ला- मोरङ, सुनसरी, सिरहा, धनुषा, महोत्तरी, र्सलाही, रौतहट, बारा, पर्सा, नवलपरासी, रूपन्देही, कपिलवस्तु, कैलाली र कञ्चनपुरमा अत्यधिक उखुखेती गरिन्छ । यसबाहेक अरू जिल्ला र पहाड-बेसीमा उखुखेती हुन्छ ।

यो उखु काट्ने सिजन हो, तर वर्षैपिच्छे जस्तो उखु काट्ने सिजन मा आन्दोलन गर्नु पर्ने किसानहरु को बाध्यता बनेको छ । मिल मालिकहरु वर्षैपिच्छे किसानहरुलाई मुल्य मा चेप्न खोज्छन् । उखु तीन वर्षो बाली हो । एकपटक लगाए तीन वर्षम्म रहन्छ । पहिलो वर्षो लागत उच्च हुन्छ । उखुको मूल्य पाइएन भनेर किसानले दोस्रो वर्षउखु मासेर अर्को बाली लगाउन मिल्दैन । यसबीच उखुको मूल्य गिरे किसान मारमा पर्छन् ।

किसानले मिहेनत गरी फलाएको उत्पादनको मूल्य आफैं तोक्नसक्ने अवस्था अरू बालीजस्तै उखुमा पनि छैन, त्यसमाथि भण्डार गर्न नमिल्ने हुनाले पनि उखु-किसान मारमा छन् । चिनी मिलका मालिक किसान अत्याउनकै लागि मिल चलाउन ढिला गर्छन् । मिल ढिला खुले उखु खेतमै सुक्न थाल्छ । समयमा काट्न नपाउँदा उखुको तौल कम हुन्छ । मंसिरमा काट्न सुरु गरे चैतसम्म लाग्छ । वैशाख नलाग्दै मिल बन्द गर्ने हुनाले पछिल्ला दिनमा उखु खेतमै सुक्ने भयका कारण सस्तोमै उखु किनिदिनुस् भन्न किसान बाध्य हुन्छन् । यसैका कारण सधैं मिल-मालिकको 'बार्गेनिङ' बढी देखिएको छ । उखु बेचेको पैसा चाँडै दिए ६ महिनापछि, नत्र वर्षौंसम्म पनि किसान मिलमा धाइरहनुपर्ने अवस्था छ ।

पहिलो र दोस्रो तस्विर ईकान्तिपुर बाट, तेस्रो तस्विर नागरिकन्युज बाट !


Further Readings:

नवलपरासीका सबै चिनी उद्योग बन्द : http://www.ekantipur.com/np/2066/8/16/full-story/302852/

उखु किसान आन्दोलित : http://www.ekantipur.com/np/2067/9/7/full-story/322359

Sugarcane farmers shut mill in Sarlahi :  http://goo.gl/ZvX6s (THT)

Sugarcane farmers clash with cops in Sarlahi : http://goo.gl/jAW9z (THT)

Curfew clamped in Sarlahi to suppress demonstrations of sugarcane farmers : http://www.nepalnews.com/archive/2011/jan/jan03/news04.php

उखु आन्दोलनले कर्फ्यु, जीवन ठप्प : http://www.nagariknews.com/news-highlights/139-highlights/22018-2011-01-03-07-51-10.html

उखुको मुल्य तोकिएपछि आन्दोलन फिर्ता : http://www.ekantipur.com/np/2067/9/19/full-story/322974/

आन्दोलन फिर्ता, कर्फ्यु हट्यो : http://www.nagariknews.com/society/nation/22023-2011-01-03-12-56-07.html

Comments

Popular posts from this blog

Romanized Nepali Unicode

Download and Install Nepali Unicode Romanised to write in Nepali all over the web. First of all, you have to Download and Run the Program on your computer. Then, you have to do some settings on your computer to use Nepali Unicode Romanized. You can download Nepali Unicode Romanized from the Madan Puraskar Pustakalaya website for free. Install Nepali Unicode Romanized in Windows XP: Install: Run setup file; Go to control Panel; Open Language and Regional settings; Open Regional Language Options; Go to Language Options & tick on check box (install files..... Thai, instal....east Asian...languages): Click apply-it might ask for windows CD: Insert CD or you can directly copy "i386" files too; And install all: then you have done; Click for details; Then click add a tab; A new popup will appear: Select "Sanskrit" in the first box; Select "Nepali unicode (romanized)" in second box; Click "ok"; You have successfully installed it; P

ठगाईमा उपभोक्ता

के तपाईहरुलाई थाहा छ, एनटिसि, स्पाइस र युटिएल का रिचार्ज कार्डहरुका कारण ठूलो संङ्ख्यामा उपभोक्ता ठगिएकाछन् भने व्यापारीहरु यसैबाट लाखौँ कुम्ल्याउँदै छन् । खासमा याद नगरिने तर प्राय: सँधै खड्किने कुरा हो, ब्यालेन्स ट्रान्सफर या नयाँ रिचार्ज कार्ड किन्दा त्यससँगै व्यापारीलाई दिनुपर्ने चार्ज । चाहे तपाई, १०, २०, ५० या १०० वा २०० कै रिचार्ज किन नगर्नुहोस्, व्यापारीहरु ले हामी बाट ५ रुपैँया बढि लिन्छन् । १० को रिचार्ज गर्नुपरे, १५ रुपैँया, अनि १०० को रिचार्ज गर्नु परेपनि १०५ रुपैँया । विचार गरौँ त, व्यापारीहरुले १०० रुपैँया कै कार्डबाट अधिकतम ५० रुपैँया सम्म कमाउन सक्ने रहेछन्, यदि त्यसबाट १० जनाले १०-१० रुपैँया को रिचार्ज गरेमा ! नेपाल टेलिकम ले ५० र १०० रुपैयाँ को रिचार्ज कार्डहरु भर्खरै निकालेको छ । अनि ती कार्डहरुमा अधिकतम खुद्रा मुल्य भनेर क्रमश ५१ रुपैँया र १०२ रुपैँया राखिएको छ, भ्याट सहित । तर ती कार्डहरु आम उपभोक्ता ले किन्दा भने क्रमश ५५ रुपैयाँ र १०५ रुपैँया पर्ने गरेको छ, अझ उस्तै ठाऊँमा परे १०० रुपैँया को कार्डलाई ११० रुपैँया नै लिनेगरिएको छ । के व्यापारीहरुले, साइबर क्याफे, प

प्रवृत्ति

विगत केही दिन यता, म भिन्नै महशुस गर्दैछु, निसास्सिएको जस्तो गुम्सिएको जस्तो । त्यो भन्दा बढि हिन भावना ले सताइरहेछ । म मष्तिष्क ले भन्दा मन ले सोच्ने भएको छु, अनि मन ले सोच्दा धेरै नै गल्तिहरु हुने रहेछन्, धेरै नै हिन भावनाहरु आउँदारहेछन् । मलाई आजकल यस्तो लाग्दैछ कि, म कुनै अनजान सभ्यताको एउटा भग्नावशेषमा बाँचेको बेमहत्व को सालिक हुँ, आकार रुपरहित शिलालेख हुँ, जसलाई कसैले पढ्न सक्दैन, बुझ्न सक्दैन, बुझेर पनि महत्व रहँदैन.... सायद म केही पनि होइन, केही होइन ! म के गरौँ, कसो गरौँ साह्रै अलमल र दुविधमा परेको छु । म धेरै रिसाउनथालेको छु, झ्वाट्ट रिस उठ्न थालेको छ अनि बुझ्दैछु हानी आफैँलाई नै भइरहेको छ । यहाँ कोही के भन्छन् कोही के, अनेक अर्थ छन् सबैका । मेरो कुरा सुन्नेहरु, सुनेर पनि बुझ्दैनन् या बुझ्नचाहँदैनन् । या म नै कुरा बुझाउन नसक्ने भएको हुँ कि जस्तो पनि लाग्छ । कुरा त हो पनि, अनि आफूले गरेका हरेक कुरा ठिक छ भन्ने ठान्छु , म अलि अल्प कुरा गर्छु, कुरा पुरा हुन पाउँदैन अनि त्यसैको धेरै अर्थ निकाल्छन्, मान्छेहरु । पुरै कुरा भन्न नसक्नु मा मेरो गल्ति हो या, आधि कुरा मात्र सुनेर अरु अ

म छोरी

म छोरी, म आइमाई जात, म नारी । आज म तृप्ती अनुभव गरिरहेको छु । मलाई लाग्छ आज मेरो जित भएको छ, आज म आनन्दले भरिपुर्ण छु । उ हेर, मेरी आमा चिच्याई चिच्याई रोइरहेकी छिन्, उता बुवा पनि त्यस्तै । साना साना भाइबहिनी चाँहि बुझ्दैनन्, यस्तो ठूलो कुरा । सायद तपाई को अनुमान मिल्न सक्छ… हो म अब यस संसार मा छैन, म मरिसेकेकी छु, हो म मरिसकेकी छु । हो, मैले आफूले आफैँलाई मृत्यु दिएकी छु र म यो गर्व को साथ बताउँदैछु । हो, मैले आत्महत्या गरेँ । अनि यही आत्महत्या को विषयमा धेरै प्रश्न उठिरहेकाछन्, मान्छेहरु कानेखुशी गर्दैछन् । त्यो छिमेकी आइमाई, उ हेर्नुस् खासखुस गर्दैछिन् । मेरो चरित्र मा दाग लगाउँदैछन्, म मा नभएको खोट र दाग पनि देखाउन खोज्दैछन् उनीहरु । समाजमा केटा ले आत्महत्या गर्‍यो भने, “टेन्सन” ले, या अरु कुनै वाहाना… अनि किशोरी केटी ले आत्महत्या गरी भने, ‘गर्भवति भएको’, कि ‘प्रेम मा धोका पाएको’ वा सिधै ‘चरित्रहिन’ भएको आरोप । मलाई पनि यस्तो लान्छना लाग्नु स्वभाविक हो । तर भित्री कुरा त कसलाई थाहा हुन्छ हैन र ? के हामी अरु को मन पढ्न सक्छौँ र ? धेरै के भन्नु तर मैले आफूलाई चाँहि मृत्यु दिँए ।

एउटा मुसो को कथा [Story of a Rat]

एउटा मुसा थियो । त्रिभुवन अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल को दूध, चिनी, चिसो आदि भण्डार गर्ने ठाउँ मा बस्दो रै’छ । हुन त मुसोबाट छुटकारा पाउन कठिन नै छ, सबैको घरमा कहिँ न कहिँ मुसो ले बास पक्कै गरेकै होला । तर पनि घरमा र विमानस्थलमा पाइने मुसोमा भिन्नता अवश्य हुन्छ । घरमा बस्ने मुसोलाई बिरालो ले बाँकि राख्दैन, उता विमानस्थलको मुसो ले भने प्लेन चढेर देश विदेश डुल्ने मात्र होइन, देशका अखबार देखि यही ब्लगमा समेत ठाउँ पाउँछ । मौका मिल्दा आक्कल झुक्कल टेलिभिजनमा नि देखिने मौका पाउँछ । मुसा विमान भित्र हुँदा, मुसाले विमान भित्र को तार काट्न सक्छ । यदि विमान उड्दै गरेको बखत कहिँ कतै मुसाले तार काट्न पाएको खण्डमा विमान ठूलो दुर्घटनामा पनि पर्न सक्छ । मुसाले यात्रीका मालसामान पनि काट्नसक्छन्, खानेकुरालाई दुषित बनाइदिनसक्छन् । अत: मुसा, विमान भित्रै भएको बखत उडान नगर्नु भन्ने गरिन्छ । तर यति थाहा हुँदा हुँदै पनि विमान उड्यो । समाचार मा पढियो, माथिको दवावमा क्याप्टेन ले प्लेन उडाए रे । दुइटा मध्ये एउटा विमान ग्राउन्डेड छ, अनि बाँकि एउटा विमान मा मुसो पसेको छ । नउडाएर पनि के गर्नु भन्या जस्तो  ! मुसा ले

पहिलो पटक मातृभुमी छाड्दा… [भाग–१]

“आप कहाँ तक जाएंगे?, रक्सौल रक्सौल” बिरगंज बसपार्कमा ओर्लन नपाइ एउटा टाङ्गावालाले सोध्यो । वास्ता गरिन, यतै तिर हो भनेर हात ले ईशारा गरेँ । १३ जुन सोमबार, बिहानको ११ बज्दै थियो, घर बाट यस्तै ८ बजे तिर हिँडिएको थियो । ब्याग भारी भएपनि बोक्न सकिने किसिमको भिर्ने ब्याग (ब्याकप्याक) थियो । त्यो ब्यागभित्र ल्यापटप सहितको अर्को ब्याग पनि अटाएको थियो । पहिलो पटक, म रक्सौल छिर्दै थिएँ, अझ भनौँ मेरो लागि पुरै नौलो यात्रा थियो । पहिलो पटक, विरानो ठाउँमा एक्लै जाने हिम्मत पलाएको थियो, तर घरमा भने साथी खोजेर जानु, एक्लै नजानु भनेर धेरै पिर गरिरहनुभएको थियो । एक्लो यात्रा गर्ने भए पनि, मनमा कुनै किसिमको डर रत्तिभर थिएन, आफूलाई भनेको ठाउँमा सकुशल पुग्छु, ठगे त्यही ५०-१०० ठग्लान्, त्यति ठगिएपनि मतलब छैन, सबै सिकिन्छ बिस्तारै भन्ने जस्तो लागिरहेथ्यो । नयाँरोडमा आएर बस चढियो, जनकपुर बिरगंजको । मिनिबस साह्रै भिड थियो, म ब्याग बोकेर भित्र छिरेँ, खलासी कराउन थाल्यो । ब्याग यता दिनु डिक्कीमा हाल्नुपर्छ, भित्र खाली छैन, मान्छे उभ्न त त्यस्तो गाह्रो छ । तर म ब्याग आफू सँगै राख्ने मनस्थितिमा थिँए । घरमा ममी

Subscribe to Aakar Post