Skip to main content

मृत्युबाट अमर्त्यतिर

३० वर्षमा काठमाडौंले बीपी कोइराला, नारायणगोपाल, पारिजात, मदन भण्डारी, गणेशमान सिंह, मनमोहन अधिकारी र गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई अपार श्रद्धासहित अन्तिम बिदाइ गर्‍यो, जसमा ठूलो सङ्ख्यामा नेपालीहरू धुइरिनुले उहाँहरूले रचेको इतिहासको समकालीन मूल्याङ्कनलाई जनाउँछ।

आफ्नो समयको नेपाली राजनीतिको केन्द्रमा रहेका जङ्गबहादुर राणाका समकालीनहरू उनको उच्च मूल्याङ्कन गर्थे। तर, २५ फेब्रुअरी १८७७ मा पत्थरघट्टामा मृत्यु हुँदा तत्कालीन राजनीतिक दाउपेचका कारण काठमाडौंमा उनको अन्त्येष्टि हुन पाएन। उनलाई दागबत्ती दिने छोरा पद्मजङ्गले लेखेको जङ्गको जीवनी मा त्यो अन्तिम दिनको वर्णन छ। त्यस दिन तराईको वाग्मती किनारमा जङ्गबहादुरबाहेक अरू कुनै शासकको नाम नसुनेका ६ हजार मलामी जुटेका थिए। सती जान चितामा चढेका तीन श्रीमतीमध्ये हिरण्यगर्भकुमारीले आफ्ना पतिले सधैं देश र जनताको भलो चिताएको बताउँदै जीवनकालमा कदाचित् कसैलाई केही चोट पुर्‍याएका भए माफ गरिदिन विनम्र आग्रह गरिन्।

कोतपर्वमा चार दर्जनभन्दा बढी पुराना भारदार मारेका जङ्गको दृष्टिकोणमा त्यो अपरिहार्य घटना थियो, जसले भीमसेन थापाको मृत्युपछिको अस्थिरता, नेपाल दरबारमा बेलायती रेजिडेण्ट व्रायन हड्सनको हस्तक्षेप तथा पागल युवराज सुरेन्द्र, कमजोर राजा राजेन्द्र र महत्वाकाङ्क्षी महारानी लक्ष्मीदेवीबीचको टकरावबाट उत्पन्न दिशाहीनताबाट नेपाललाई बचाएको थियो। सुगौली सन्धि भएको दिनदेखि नै नेपालीहरूको चाहना जसरी भए पनि गुमेको भू-भाग फर्काउन् भन्ने थियो। जङ्गले त्यो काम गरेका थिए। नयाँ मुलुक फर्किएको उत्सव मनाउन अङ्ग्रेजसँग लडेका थुप्रै गोर्खाली योद्धा जीवितै थिए।

भीमसेन थापा मृत्युको समयमा लोकप्रिय थिएनन्। बाघ थुनिएको पिँजरा छेउमा निवास परिसरमै धरहरा र सुन्धारा जस्ता महँगा संरचना बनाएर शानका साथ बस्ने उनकै पालामा एकीकरण अभियानका योद्धालाई पाखा लगाउँदै आफ्नै नातेदारलाई सेनाको नेतृत्वमा ल्याइएको थियो, अङ्ग्रेजसँग धेरै भू-भाग गुमेको थियो, तिब्बत युद्धका नायक दामोदर पाण्डे काटिएका थिए। उता अमरसिंह थापा जस्ता युद्धवीर एकीकरण अभियानमा सैनिकका रूपमा योगदान नभएका भीमसेनलाई गन्दैनथे। काँगडा युद्धमा मद्दती फौजको नेतृत्व गरेर आएका भीमसेनका भाइ नयनसिंह थापा अमरसिंहको कुरा नसुनी किल्ला आक्रमण गर्न जाँदा भित्रबाट आएको गोलीले मारिएका थिए। काजी र मुख्तियारका भाइ नयनसिंह मारिँदा सेनाको मनोबल गिर्नु स्वाभाविक थियो। अमरसिंह यसको दोष भीमसेनलाई दिन्थे।

भीमसेनले शक्तिमा रहँदा विरोधीलाई सखाप पारे। तर, उनको अन्त्य दुःखद् भयो― लाश विष्णुमतीमा फालियो, न कोही मलामी गयो, न कसैले श्राद्ध गरे। तातो तेल खन्याएर मारिएका नेपाल आमाका अर्का सपुत बहादुर शाहको शव कतै जङ्गलमा फेला परेको थियो भनिन्छ। विरक्तिएका अमरसिंह गोसाइँकुण्डमा गएर मरेका थिए। उनका वीर छोरा रन्जोर सिंह कोतपर्वमा मारिए।

इतिहासकार फ्रन्सिस बुचानन ह्यामिल्टनका अनुसार पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु सबैको लागि हृदयविदारक थियो। उनी मरेको २० वर्षपछि नेपाल आएका ह्यामिल्टनले त्यस बेला पनि पृथ्वीलाई भारदारहरूले साह्रै सम्झेको उल्लेख गरेका छन्। मृत्युअघि उनले भनेका कुराहरू दिव्योपदेशमा समेटिए, देवघाटमा भएको मृत्यु र सद्गतिको चर्चा भने कतै भेटिएन। पृथ्वी जस्तै प्रतापि राजाहरू मणिमुकुन्द सेन र मानदेवको अन्तिम अवस्थाको विवरण पनि भेटिएको छैन।

नेपाल भूमिका सर्वथा पुज्य पुत्र गौतम बुद्धको अन्तिम अवस्था पनि अप्ठेरोमा बित्यो। इतिहासकार स्टिफन ब्याचलरका अनुसार शाक्यहरूले दासीलाई राजकुमारी भनेर बिहे गरिदिएको पोल खुलेपछि तीनदशक लामो समयका मित्र कोशल नरेश पासेनादीसँग उनको सम्बन्ध बिग्रिएको थियो। बाबु पासेनादीलाई सत्ताच्यूत गरेपछि तिनै दासीतर्फका छोरा विदुदभले बुद्धको अनुनय-विनयको बेवास्ता गर्दै कपिलवस्तुमा भीषण हमला गरे। विरक्त बुद्ध वर्षा लाग्नुअघि नै कोशलबाट वैशाली हुँदै राजगहतिर लागे। वैशाली गणतन्त्रमा पनि भर्खरैका बुद्धका पूर्व शिष्य सुनक्षतले त्यो गौतम बुद्ध भनेको को हो? भन्दै अनादर गरे।

राजगहमा राजा अजातशत्रुका प्रधानमन्त्री वशक्षरले बुद्धलाई वैशालीमाथि आक्रमण गर्न लागेको कुरो सुनाएपछि अहिंसाका पक्षधर बुद्धलाई आसन्न विनाशले झ्नै पीडित बनायो। सर्वत्र युद्धको विभीषिका देखेर निराश बुद्ध जीवनका अन्तिम दिन बिताउन आफ्नै जन्मस्थल फर्कंदै थिए,८० वर्षको उमेरमा भर्खरै ग्रीष्मकालीन कठोर यात्रा गरेको नश्वर शरीर निकै गलिसकेको थियो, राजगहबाट पाटलीपुत्र (पटना) हुँदै कपिलवस्तु फर्कने क्रममा जन्मस्थल भन्दा डेढ सय किलोमिटर परै कुशीनगरमा महापरिनिर्वाण प्राप्त गरे। यद्यपि, महापरिनिर्वाणका लागि बुद्धलाई संभवतः कुशीनगर नै उत्तम थियो। किनकि, त्यस बेला कपिलवस्तुस्थित उनका शाक्य आफन्तहरू भर्खरै कोशलराज विदुदभको महासंहारमा परेका थिए।

बुद्धको देहान्तको अवस्थाले त्यसभन्दा दुई/तीन सहस्राब्दीअघिका दार्शनिक तथा श्रीमद्भागवत गीताका रचयिता भगवान कृष्णले भोगेको नियतिको झ्ल्को दिन्छ। वंश संहार भएको अवस्थामा निधन भएका कृष्णको अन्त्येष्टि गर्ने कोही थिएनन्, बुद्धको मृत्युताका तक्षशिला विश्वविद्यालयमा सहपाठी रहेका उनका मित्र पूर्व कोशल सेनापति बन्धुलका परिजनहरू कुशीनगरमा शक्तिशाली थिएर तिनैले श्रद्धापूर्वक बुद्धको अन्त्येष्टि गरे। कृष्ण र बुद्धको उदाहरणले अन्त्येष्टिको भव्यता र व्यक्तिको इतिहासको मूल्याङ्कन फरक हुनसक्ने देखाउँछन्। तर, पछिका मानवहरूले यिनै महान् दुईलाई निर्गुण र निराकार परमात्माका रूपमा स्वीकार गरेका छन्।

- विश्व पौडेल / हिमालखबर पत्रिका

***************************************************************************************

ईतिहासले नायक र खलनायक ठहर्याएकाहरु को मृत्यु को दृष्टान्त दिएर लेखिएको  लेख राम्रो लागेर हामीले हिमाल खबर पत्रिका को सोही लेखलाई यहाँ फेरि प्रकाशित गरेका छौँ । कुनै कुनै प्रसंग मा चाँहि लाग्यो, ईतिहास का बारेमा मेरो बुझाइ कति गलत रहेछ ! अनि कहिँ चाँहि लाग्यो, सबैलाई राम्रो लागेको कुरा, सहि ठहर्याएको कुरा सबैलाई राम्रो लाग्छ नै भन्ने पनि नहुने रहेछ । अलिकति फरक तरिका ले सोच्यो भने, धेरै फरक भेट्न सकिँदोरहेछ ।

Comments

  1. फरक टेष्ट । आकारजी, राम्रो लाग्यो । मैले हिमालमा यो छापिएको अंक पढ्न छुटाएको रहेछु । त्यसै त इतिहास रुचीकर नलाग्ने । उहीमाथि पत्रिकामा आयो भने लेखमा कमै ध्यान जान्छ । तर, ब्लगमा मैले यसलाई पुरा पढेँ है । अनि इतिहासका वर्णनहरु पुरातनबाट सुरु भएर आधुनिक युगमा आइपुग्नुपर्नेमा जंगबहादुरबाट सुरु भएर बुद्धसम्म पुर्‍याइएको यहाँ पढ्न पाइयो ।

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this blog

हाम्रो नेपाली किबोर्डमा अब नेपाली स्टिकरहरु

नयाँ वर्ष २०१९ को अवसर पारेर हाम्रो पात्रो ले हाम्रो नेपाली किबोर्डको नयाँ संस्करण सार्वजनिक गरेकोछ । नयाँ थिम, इमोजी तथा नेपाली स्टिकरहरु सहित आएको हाम्रो नेपाली किबोर्ड को नयाँ संस्करण हिजोबाट गुगल प्लेस्टोरमा उपलब्ध छ । हाम्रो नेपाली किबोर्डमा नयाँ के छ? स्टिकर हाम्रो नेपाली किबोर्डको नयाँ संस्करणमा नेपाली परिवेश झल्काउने विभिन्न नेपाली पात्रहरु सहितको स्टिकरहरु राखिएकोछ । मेसेन्जर, भाइबर, ह्वाट्सएप, स्काइप, टेलिग्राम, फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम आदि जुनसुकै एप्लिकेशनमा पनि प्रयोग गर्न मिल्ने यी नेपाली स्टिकरहरुले प्रयोगकर्तालाई नयाँ अनुभव दिनेछ । नेपाली पारा, हाम्रो साथी, नयाँ वर्ष, संगी, हाम्रो कान्छा, हाम्रो कान्छी, नक्कली, र बौचा व मैचासमेत गरी आठ किसिमका स्टिकरहरु समावेश गरिएकोछ । हाम्रो नेपाली किबोर्डको इमोजी खण्डमा गएर यी स्टिकरहरु प्रयोग गर्न सकिन्छ । थिम हाम्रो नेपाली किबोर्डको यस संस्करणमा नयाँ किबोर्ड थिम पनि थपिएको छ । हाम्रो नेपाली किबोर्डको सेटिङमा गएर आफूलाई मन पर्ने थिम छान्न सकिन्छ । डार्क तथा लाइट गरेर हाललाई दुई डिजाइनमा किबोर्ड थिम उपलब्ध छ । चलनचल्तिको “ब

Romanized Nepali Unicode

Download and Install Nepali Unicode Romanised to write in Nepali all over the web. First of all, you have to Download and Run the Program on your computer. Then, you have to do some settings on your computer to use Nepali Unicode Romanized. You can download Nepali Unicode Romanized from the Madan Puraskar Pustakalaya website for free. Install Nepali Unicode Romanized in Windows XP: Install: Run setup file; Go to control Panel; Open Language and Regional settings; Open Regional Language Options; Go to Language Options & tick on check box (install files..... Thai, instal....east Asian...languages): Click apply-it might ask for windows CD: Insert CD or you can directly copy "i386" files too; And install all: then you have done; Click for details; Then click add a tab; A new popup will appear: Select "Sanskrit" in the first box; Select "Nepali unicode (romanized)" in second box; Click "ok"; You have successfully installed it; P

फेसबुक न्युजफिड अपडेट - पेजलाई झनै गाह्रो

अमेरिकामा भएको पछिल्लो राष्ट्रपति निर्वाचनको परिणाम सार्वजनिक भएसँगै फेसबुक लगायत विभिन्न सोसल मिडिया साइटहरुको उपयोगिताबारे व्यापक बहस सुरु भएको थियो । "फेक न्युज"को बिगबिगीले गर्दा फेसबुक, एकहिसाबमा फेकबुकमा परिणत भयो । प्राय: फेक न्युजहरु नै धेरै सेयर हुने र भाइरल हुन थाले । धेरै सेयर हुँदा, स्वाभावत: "फेक न्युज" पनि साँच्चै हो भन्न थालियो । कहिँकति अनुसन्धान छैन, फलानोले एकथरि पेजबाट समाचार सेयर गर्छ, अर्कोले सेयर गर्छ, अर्कोले गर्छ, असत्य तथा काल्पनिक समाचारहरु कै बोलबाला देखियो । नेपालमा भएको पछिल्लो निर्वाचनमा पनि प्रचारवाजी शैलीका मनगढन्ते तथा काल्पनिक समाचारहरु भाइरल भए । फलाना र चिलाना पार्टि, मान्छे पिच्छेका अनलाइन समाचार पोर्टल, फेसबुकको न्युजफिड हेर्न नै दिक्क लाग्ने किसिमको थियो । सबैभन्दा अनौठो लाग्ने चाँहि, मान्छेहरु फेसबुकमा फलाना समाचार पोर्टलले लेखेको भन्दै सेयर गरिरहेका भेटिन्थे । अझ के भने, नेपालका ठूला प्रकाशनहरु सँग ठ्याक्कै मिल्ने नामहरु राखेर काल्पनिक समाचारको व्यापार गर्ने समूहहरु नै छन् । उदाहरणको लागि, कान्तिपुरले यस्तो उस्तो लेख्यो

पाँच करोड फेसबुक प्रयोगकर्ताको तथ्यांक दुरुपयोग

५ करोड फेसबुक प्रयोगकर्ताको तथ्यांक चोरी भएको खबर केही दिन पहिले गार्डियन तथा न्युयोर्क टाइम्स ले प्रकाशित गरेको थियो । प्रयोगकर्ताको जानकारी विना फेसबुकबाट लिइएको उक्त तथ्यांकलाई क्याम्ब्रिज एनालिटिका भन्ने कम्पनीले अनधिकृत रुपमा प्रयोग गरेको दावी गर्दै, क्याम्ब्रिज एनालिटिका’का भूतपूर्व इन्जिनियर क्रिस्टोफर वाइलीले गार्डियनलाई अन्तरवार्ता दिएर यी कुराहरु मिडियामा सार्वजनिक गरेका थिए । क्रिस्टोफरका अनुसार क्याम्ब्रिज एनालिटिकाले २०१४ मा एउटा एप मार्फत करिब ५ करोड फेसबुक प्रयोगकर्ताहरुको तथ्यांक चोरी गरेको थियो । क्याम्ब्रिज एनालिटिका र फेसबुककै विषयमा गार्डियनले पहिले नै २०१५ मा समाचार प्रकाशित गरेको थियो । उक्त समाचार पछि फेसबुकले क्याम्ब्रिज एनालिटिकालाई तथ्यांक मेटाउन भनेको र एनालिटिकाले तथ्यांक मेटाएको जानकारी फेसबुकलाई गराएको थियो । तर दुबै कम्पनीले यो कुरालाई गुपचुप राखेका थिए, अझ उल्टै फेसबुकले जथाभावी समाचार लेखेको भन्दै गार्डियनलाई मुद्दा हाल्ने धम्कि दिएको थियो भने क्याम्ब्रिज एनालिटिकाले तथ्यांक सुरक्षित नै राखेको थियो । त्यही चोरी गरिएको प्रयोगकर्ताहरुको तथ्यांकलाई

सामाजिक सञ्जालमा सुरक्षित रहने तरिका

सामाजिक सञ्जाल चलाउने पनि आफ्नै तौरतरिका छन्, जसलाई नजरअन्दाज गरिँदा सामाजिक सञ्जालले समस्या सिर्जना गरिरहेका पनि छन् । सामाजिक सञ्जालका प्रयोगकर्ता एक करोडभन्दा धेरै रहेको देशमा छिटपुट घटनालाई लिएर पूरै सामाजिक सञ्जाल नै असामाजिक छ भन्न मिल्दैन । मूलधारका मिडिया रेडियो, पत्रिका, टेलिभिजनजस्तो सामाजिक सञ्जाल एकोहोरो छैन । सामाजिक सञ्जालको बनोट नै फरक छ, यो दोहोरो हुन्छ । दोहोरो हुनेबित्तिकै उठान गरिएका विषयमा केही घर्षण हुनु, वादविवाद हुनु, तर्कवितर्क हुनु, केही तलमाथिका कुरा हुनु एकदम सामान्य हो । प्रयोगकर्ताले सामाजिक सञ्जालको बनोट बुझ्ने वा यस्ता प्लेटफर्मका फिचरको सदुपयोग गर्ने हो भने यी कुरा अत्यन्तै सामान्य लाग्छन् । सबै कुरा प्रविधिले समाधान गर्न सम्भव छैन, तर सामाजिक सञ्जालमा देखिने, भोगिने प्रायः कुरा भने प्रविधिबाटै समाधान गर्न सक्ने अवस्था छ । सामाजिक सञ्जाल तथा इन्टरनेट प्रयोगकर्ताले अरूलाई दोष लगाउनुपहिले आफ्नो थैलो बलियोसँग कसौँ भन्ने कुरा मनन गर्न जरुरी छ । मोबाइलमा मात्रै इन्टरनेट चलाउने अधिकांश प्रयोगकर्ताका लागि अहिले फेसबुक र भाइबर भनेकै इन्टरनेट हो भन्ने भ्रम छ 

मोदी र ट्विटर ट्रेन्ड [पडकास्ट 📻 ]

यो अंकमा भारतिय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी नेपाल भ्रमणमा आउँदा ट्विटरमा चलेको #BlockadeWasCrimeMrModi (नाकाबन्दी अपराध हो, मिस्टर मोदी) ट्रेन्ड र ट्विटर ट्रेन्ड कसरी हुन्छ भन्ने बारेमा कुरा गर्दैछु । मोदी जनकपुरमा आइपुग्ने बित्तिकै एक्कासी #BlockadeWasCrimeMrModi ट्विटरको ट्रेन्ड लिस्टबाट हरायो । हामीले सेन्सरसिपको शंका गरिरहँदा केही घन्टापछि त्यही ट्रेन्ड पुन: देखापर्‍यो । विगतमा बाहिर भएका केही ट्रेन्डहरु फेसबुक तथा ट्विटरले 'ट्विक' गरेको भन्ने खबर आएका कारण, सुरुमा यो सेन्सरसिप नै हो भन्ने लाग्यो । तर उक्त ट्रेन्ड ट्विटरबाट हराएर केही घन्टापछि फेरि आएबाट, सेन्सरसिप हैन भन्ने लाग्यो । मोदी र ट्विटर ट्रेन्डबारेको यो पडकास्ट 📻 सुन्नुहोस् ट्विटर ट्रेन्ड कसरी हुन्छ? ट्विटरमा ट्रेन्ड हुन यति नै ट्विट हुनुपर्छ भनेर कहिँ उल्लेख गरेको पाइँदैन तर पनि केही कुरा ट्रेन्डमा देखिनको लागि त्यस विषयमा एकैपटक, धेरै ठाउँबाट धेरैले एउटै विषय ट्विट गरेको हुनुपर्छ । एउटै विषयमा हजारौँले दिनभरि ट्विट गर्दा त्यो ट्रेन्डिङ टपिकमा देखिन्छ भन्ने हुँदैन । ट्विटरमा ट्रेन्ड हुन, कुनै पनि विष

Subscribe to Aakar Post