Skip to main content

बैदेबुढाको उखुबारी [कथा]

घर पुग्नै लागेको थिँए, उखुले भरिएको (उखु लोड गरिएको) एउटा ट्रक धुलो उडाउँदै आइपुग्यो । धुलोले बाटो डम्म ढाकियो, भिजिबिलिटि मुस्किलले १-२ मिटर हुँदो हो तर दिमागमा एक्कासी बत्ति बलेझैँ भयो । ए! उखु काट्ने सिजन हो भनेर काठमाडौँबाट घर जाँदा यादै नगरेको । अंग्रेजी नयाँ वर्ष त उखु खाएरै मनाइने भो, घर जो पुगिएको थियो ।

sugarcane-fieldगाउँमा सबैभन्दा धेरै उखुबारी बैदे बुढाको थियो । सबैले बैदे, बैदे भन्या भएर आफूले नि बैदे भनेर चिनियो, उनको नाम धेरै पछि मात्र मलाई थाहा भयो । बैदेको घर नेपालको दक्षिणी सिमा नजिक थियो तर हाम्रो गाउँमा नि एउटा ठूलो घर थियो, खेतबारी थियो, साँच्चै भन्दा हाम्रो गाउँ उसको लागि आराम घर जस्तो थियो । वर्षमा २-३ महिना जति हाम्रो गाउँमा आएर बस्थे अनि बाँकी समय आफ्नै गाउँमा बिताउँथे ।

हाम्रो गाउँको मध्यभागमा, पूर्व फर्किएको एउटा ठूलो घर थियो, त्यसलाई “नौगोल घर” भनिन्थ्यो । घरको पूर्व-उत्तरमा एउटा ठूलो गोठ थियो, जसलाई मकै, गहुँ आदि थन्क्याउन प्रयोग गरिन्थ्यो । त्यस्तै दक्षिणतिर छुट्टै भान्साघर थियो, अनि अलि अगाडी इनार थियो । सय मिटर जति गहिरो इनार गाउँका सबैजनाको पानीको स्रोत थियो । आँखाले हत्तपत्त पानी कहाँछ भनेर इनारमा देखिँदैन थियो, ढुंगा खसाउँदा पानीको आवाज भने सुनिन्थ्यो ।

बैदेबुढालाई मैले सँधै सेतो, धोती कुर्ता तथा कमिज सुरवाल र ठूलो कालो फ्रेमभएको पावरवाला चस्मामा देखेँ, तर म कहिले उनको नजिक भनेँ परिन । उनी ठूला मान्छे थिए, धनी मान्छे थिए, गाउँकै एउटालाई उनको कारोबार हेर्ने म्यानेजर बनाइएकोथियो । बैदे बुढा जब पनि हाम्रो गाउँमा आउँथे, तिनै म्यानेजरले घर सफा सुग्घर पार्ने, रेखदेख गर्ने आदि इत्यादि गर्थे । उखु रोप्ने, काट्ने सिजनमा प्राय बैदेबुढा आफ्नो गाउँबाट हाम्रो गाउँमा आउँथे । महेन्द्को तराईमा वस्ति बसाउने योजना अन्तर्गत नै यो गाउँ बसेको थियो । जंगल फँडानी गरेर बसेका एकजना राईबाजे हामीलाई कहिलेकाँही उनको र गाउँको कहानी सुनाउने गर्थे । म छक्क पर्थेँ, पहाडीमुलका व्यक्तिहरुको घना बसोबास भएको ठाउँमा कहाँबाट एकजना मधेसी मुलका बाहुन आइपुगे, उनी कसरी सबैभन्दा धनी भए भनेर गम खान्थेँ । सायद मैले जिवनमा पहिलो ट्रयाक्टर अनि मोटरसाइकल बैदेबुढाकै देखेँ हुँला । त्यो समयमा ट्रयाक्टर, मोटरसाइकल हुनुभनेको चानचुने कुरा थिएन जस्तो लाग्छ, अझ त्यो पनि हाम्रो गाउँमा, जहाँ सरकारी विकासले कहिले छोएन, जिवनस्तर कहिले उकासिएन । बैदेबुढाका चारभाइ छोराहरु थिए, मोटरसाइकलमा उनीहरु ओहोर-दोहोर गर्थे, हामी मोटरसाइकल पार हुनासाथ बाटोमा घोप्टो पर्थ्यौँ, त्यो धुवाँको वासना साह्रै मन पर्थ्यो । (बुद्धिसागरको कर्णाली ब्लुजमा भनिएझैँ)

बैदे आफू जवान हुँदा बनिबुतो गरेर जिवन चलाउँथे रे । धेरै खाने, अनि काममा ठग्ने भएका कारण कसैले काममा लगाउन चाहँदैन थिए रे । बैदे दुई नम्बरी काम गरेर पछि धनि भएका रे ! उनी बोरा का बोरा गाँजा ओसारपसार गर्थे रे, यस्तै गर्दा एकपटक उनले पैसाले भरिएको बोरा फेला पारे रे, त्यसदिन देखि उनले पछि फर्केर हेर्नुपरेन रे । सत्य के हो म जान्दिन, तर जब पनि बैदेको कुरा निस्किन्थ्यो, सबैले यही ब्यहोराको कुरा सुनाउँथे ।

बैदे बुढाको घर पछाडि एउटा माझी परिवारको घरथियो । ती माझीका परिवार, तराईमा जंगल फँडानी गरेर बस्ति बसाउने बेलामा आएकाथिए रे, त्यसकारण उनीहरुको जग्गाजमिन प्रशस्त थियो रे । तर कालान्तरमा बैदेले ती माझिका सबै जग्गाजमिन चालम र अलुवा (सखरखन्ड) सँग साटेर आफ्नो बनाए रे । बैदे, तिमीहरुलाई चामल, अलुवा चाँहिदैन भनेर माझीहरुलाई सोध्थे रे । माझीहरु पैसा छैन भन्थे रे । बैदे पैसाको किन फिक्री गर्छौ, छ महिना, १ वर्ष पछि दिए भइहाल्छ नि भन्थे रे । मकैमात्र फल्ने ठाउँमा, माझीहरु चामल र अलुवा पाएर मख्ख पर्थे रे । ६ महिनाको भाका सकिन्थ्यो, चालम  र अलुवाको ऋण तिर्ने पैसो हुँदैनथियो । बैदे किन चिन्ता लिन्छौ, जग्गा छ नि भन्थे रे । पैसा छैन भने जग्गा पास गरिदेउ, नाम मात्रै मेरो हुन्छ, कमाउनलाई तिमीहरुलाई नै बटैया (अँधिया) मा दिन्छु भन्थे रे । जग्गा पास गरेर दिइसकेपछि पनि, आफैँले कमाउन पाइने भनेर माझीहरु मख्ख पर्थे रे । मैले देख्दा ती माझिहरु सुकुम्बासी भइसकेका थिए, काम उनै बैदेको गर्थे । यसरी वैद्यनाथ उर्फ बैदे बुढा महाजन भए । अर्का एकजना राईबाजेको कहानी पनि बडो अचम्मको छ ।  जंगल फडाँनी गरेरै बसेका राईबाजे भन्थे, “म घोडा चढेर गाउँ डुल्ने गर्थेँ” । तर अहिले राईबाजेसँग आफ्नै एक टुक्रा जमिन पनि छैन । राईबाजेको कहानी, राईबाजेबाटै सुनेका कारण, बैदे अनि माझीका रे का कुरामा विश्वास जागेर आएकोथियो ।

अरुका बारीमा मकै, गहुँ, तोरी, सुर्ती आदि फल्थे भने, बैदेको बारीमा उखु । बैदेबुढाको बारीमा मात्र उखु हुन्थ्यो । उखुको पगार (घाँस) को लागि, उखु काट्ने सिजनमा बैदेको उखुबारीमा सबैजसो पुग्थे, हामी साना भुराहरु भने उखु खान पाइने लोभमा पुग्थ्यौँ । तर बैदेबुढा उखुबारीमा भएकै बेला उखु खानुभनेको जोखिमको कुरो थियो । उखु काट्ने दिन बैदेबुढा बारीकै एकछेउमा डेरा बसाउँथे, अनि घाँसीहरुको घाँसको भारीमा उखू घर लान्छन् भनेर कहिलेकाँही घाँसीहरुको घाँसको भारी पनि ‘चेक’ गर्थे । अत: हामी भुराहरुले उखु चोरेर खानुको विकल्प थिएन ।

उखु काट्न हामी भुराहरुले सक्ने कुरा भएन, हामी भनेको उखु खानकै लागि उखु काटेको बेला जान्थ्यौँ । तर बारीमा छिर्नु पहिले बैदेबुढा के गर्दैछन् भनेर थाहा पाउन जरुरी हुन्थ्यो । हाम्ले उखु नखाओस् भनेर बैदेबुढा परैदेखि नरम स्वरमा कराउँथे, “केटाकेटी किन आएको, किरामिराको डर हुन्छ, जाउ उता जाउ” । कराउँदा कराउँदै उनी थप्थे, “मलाई प्रेसर छ, रिस उठ्छ धेरै” ।

हाम्रो बारीको सिमाना, बैदे बुढाको बारीसँग जोडिएकोथियो, यसकारण पनि हामीलाई उनको बारीबाट उखु चोर्ने केही सजिलो हुन्थ्यो । उखुकाटेको बेला हाम्रा साना आँखाले भ्याउन्जेल बैदे बुढाको उखुबारी देखिन्थ्यो । एउटा बुढो सिमलको रुख पनि थियो, बारीको पुच्छार तिर । बैदेको उखु काटेको बेला गाउँमा ट्याक्टर र ट्रक धेरै देखिन्थे । ट्रकका पञ्जावी ड्राइभर देख्दा रमाइलो लाग्थ्यो ।

“यहाँको जमिन उखुको लागि राम्रो छ”, बैदेबुढा अरुहरुसँग कुरा गर्दा भन्थे । अलि पछि पछि बैदेको सिको गर्दै अरुले नि बारीमा उखु लगाउन थाले, हाम्ले नि पहिलो पटक उखु लगायौँ, बैदेकै बारीका उखु किनेर । त्यसपछि उखु चोर्न बैदे बुढाको बारीमा जानुपरेन ।

एक वर्ष हाम्रो उखु चिनिमिल लगिएन, बारीमै कोल राखेर, पेल्न र मिठ्ठा (सख्खर) बनाउन ठेक्का दिइएकोथियो । बारीमा ठूला ठूला चुला बनाइए, ठूला ठूला तावा राखिए, पम्पसेटबाट कोल चलाए । एकातिरबाट उखुको बिटो राखिन्थ्यो, अर्को तिरबाट ड्रममा उखुको रस जम्मा हुन्थ्यो, उखूको बाहिरको बोक्राका कारण रस भने निकै कालो हुन्थ्यो । रसलाई ठूला चुलामाथि राखिएको ठूलो तावामा राखेर पकाइन्थ्यो, अनि पाकीसकेपछि बाँसले बनाएको ढाकीमा राखिन्थ्यो । तर त्यसरी बनाइएको मिठ्ठा भने राम्रो हुँदैन थियो ।

ती कामदारहरु पाकीरहेको खुवामा खरानी, माटो आदि हालिदिन्थे, कतिले आफ्नो धोती समेत त्यँही चोबल्थे, धोती सफा गर्न, त्यसरी तयार भएको मिठ्ठा किरिकिरि लाग्नु स्वभाविक हो, अनि अलि कालो-कालो रङ्को हुन्थ्यो । सायद अहिले पनि त्यसरी नै बनाइएको सख्खर बेचिन्छ, जुन चाकु, पुष्टकारी, तिलौरा आदि बनाएर हामी खाने गर्छौँ । तर अलि फुस्रो रंगको मिठ्ठामा भने केही मिसाइँदैनथियो, यो अलि महंगो पर्थ्यो । उखुको रस पाक्दै गर्दा, हामी उखु भाँचेर, उक्त खुवामा डुबाउथ्यौँ अनि निकालेर एकछिन ठन्डा हुनदिन्थ्यौँ । त्यो खुवा साह्रै मिठो हुन्थ्यो । हामी ठेकदारको आँखाछल्दै आफ्नै बारीको उखुको खुवा, चोरेर खान्थ्यौँ ।

बैदेबुढा बितेको ८-१० वर्ष भइसक्यो तर पनि उखु खाँदा कहिलेकाँही उनलाई सम्झिन पुग्छु, किनकी बैदेबुढा उखुका पर्यायावाची थिए मेरा लागि । बैदे भन्नासाथ, म उनको उखुबारी सम्झिन्छु, उनको घर, उनको धमिलो चित्र अनि हाम्रो भैँसी हराएको कथा याद आउँछ । मेरा दाजुभाइ मिलनसुनिललाई पनि, बैदेबुढाको उखुबारी, हाम्रो भैँसी हराएको कथा, अनि उखुको खुवा चोरेर खाएको अलिअलि याद त आउला । :)

Comments

  1. uukhu chorera ta maile ni khaako ho yaar, truck ra tractor bata taanera :) ,

    ReplyDelete
  2. उखु र मिठ्ठाका कुरा ले मुख रसायो।

    ReplyDelete
  3. कथा राम्रो लाग्यो,एकछिन त झुक्किए पनि बैदे भन्दा।हो न हो हाम्रै बैदे पो हुनकि जस्तो लाग्यो।

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this blog

यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यबारे जानकारी - मेरो लागि एपमा

यहाँ यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य सम्वन्धि कुरा गर्न सजिलो छैन । यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य सम्बन्धि पढाइ स्कुल देखि नै सुरु हुने भएपनि यसबारेमा खुला रुपमा छलफल नगरिने कारण, अधिकांश किशोर/किशोरीहरुको बुझाइ अपुरो र गलत हुने गरेकोछ । किशोर/किशोरीहरुको यही समस्यालाई ध्यानमा राखेर, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य सम्बन्धि जानकारी/परामर्श दिन आदिको लागि 'पब्लिक हेल्थ कन्सर्न ट्रस्ट नेपाल' (Public Health Concern Trust) ले "मेरो लागि" एप निर्माण गरेकोछ ।


मेरो लागि एपमा आफूलाई चिन्नुहोस्, सम्बन्धहरु, गर्भ निरोधक उपायहरु, एच आइ भी र अन्य यौन रोगहरु, हाजिर जवाफ, ठिक/बेठिक, कथाहरु, सहयोग केन्द्रहरु आदि विभिन्न खण्डहरु राखिएकोछ । यी खण्डहरुको भित्र गएर, यिनीहरुको बारेमा जानकारी लिन सकिन्छ । जस्तो कि, आफूलाई चिन्नुहोस् खण्डमा, सेक्स र लिङ्गको फरक देखि लिएर पुरुष, महिलाको प्रजनन अंग र यौनको बारेमा जानकारी गराइएको छ ।

किशोरावस्था भनेको के हो, पुरुष प्रजनन अङ्गहरु के के हुन्, पुरुष हर्मोनहरु के के हुन्, किशोरावस्थामा शरिरमा के कस्ता परिवर्तनहरु देखिन थाल्छन् भन्ने कुरा पुरुषको खण्डमा समावेश गरिए…

माइक्रोसफ्ट पेन्ट बन्द हुने

सन् १९८५ मा माइक्रोसफ्ट विन्डोजको पहिलो भर्सनसँगै सार्वजनिक भएको माइक्रोसफ्ट पेन्ट (एमएस पेन्ट), विन्डोज १० को नयाँ अपडेटसँगै बन्द हुने भएकोछ । माइक्रोसफ्टका अनुसार अब सार्वजनिक हुने क्रम'मा रहेको विन्डोज १० को नयाँ अपडेटमा एमएस पेन्ट सफ्टवेयर समावेश गरिएकोछैन ।


विन्डोज कम्प्युटर चलाउने सबैको पहिलो "ग्राफिक इटिडिङ टुल" एमएस पेन्ट हो भन्दा फरक नपर्ला । कम्प्युटर चलाउन थालेदेखि वा भनौँ ब्लगका सुरुवातका दिनमा ब्लगमा प्रयोग गरिएका ग्राफिक्सहरु एमएस पेन्टकै सहारामा सम्पादन गर्ने गर्थेँ । सबैको पहिलो ग्राफिङ इटिडिङ टुल'लाई माइक्रोसफ्टले ३२ वर्षपछि बिदा दिँदैछ । एसएस पेन्ट सँगै आउटलुक एक्सप्रेस पनि विन्डोजबाट हट्ने भएको छ ।

यस अघि नै माइक्रोसफ्टले विन्डोज १० मा "पेन्ट थ्रीडी" सफ्टवेयर ल्याइसकेको छ, जसबाट थ्रिडी र टुडी ग्राफिक्स बनाउन सकिन्छ । तर पेन्ट थ्रीडी एमएस पेन्टकै विकल्प भने होइन ।
RIP MS Paint. RIP our childhoods pic.twitter.com/UpNYEDe4cA — Ramsha (@Economistaken) July 24, 2017
तस्विर: ट्विटर @Economistaken

गुगल क्रोम ब्राउजरमा राख्नै पर्ने ५ वटा एक्सटेन्सन

स्ट्याटकाउन्टरका अनुसार विश्वमा ६२ प्रतिशत प्रयोगकर्ताहरु डेस्कटप कम्प्युटरमा गुगलको क्रोम ब्राउजर चलाउँछन् । २००८ मा सार्वजनिक भएको गुगल क्रोम अहिले नम्बर १ इन्टरनेट ब्राउजर बनेको छ । आजको यस ब्लगमा, यही गुगल क्रोम ब्राउजरमा राख्नै पर्ने ५ वटा अत्यन्तै उपयोगी एक्सटेन्सनहरुको चर्चा गर्दैछु ।

१. द ग्रेट सस्पेन्डर
हामी मध्ये धेरै इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको, क्रोम ब्राउजरमा अनगिन्ती ट्याब खोल्ने बानी हुन्छ, कतिपय अवस्थामा पेजको शीर्षक त छोडौँ, फ्यावकन आइकन समेत प्रस्ट देखिन्न । कुनै बेला त हाम्रो ट्याबमा दर्जनौँ साइटहरु एक डेढ महिनासम्म पनि बसिरहन्छ, तर फेरि फर्केर त्यो ट्याब/साइट हेर्दैनौ। क्रोममा धेरै ट्याब खोल्दा, ट्याबले कम्प्युटरको धेरै प्रोसेसिङ पावर, मेमोरी आदि खाइदिन्छ । फलस्वरुप ब्राउजर ह्याङ्ग हुने, कम्प्युटर 'स्लो' हुने गर्छ ।


'द ग्रेट सस्पेन्डर' एक्सटेन्सन प्रयोग गरेर क्रोम ब्राउजर 'क्रयास' हुने, ह्याङ्ग हुने, कम्प्युटर स्लो हुने आदि समस्याबाट छुटकारा पाउन सकिन्छ । नामै काफी छ भने झैँ,  'द ग्रेट सस्पेन्डर' ले हामीले खोलेको तर प्रयोग नगरेका ट्याबहरु…

Romanized Nepali Unicode

Download and Install Nepali Unicode Romanised to write in Nepali all over the web. First of all, you have to Download and Run the Program on your computer. Then, you have to do some settings on your computer to use Nepali Unicode Romanized. You can download Nepali Unicode Romanized from the Madan Puraskar Pustakalaya website for free.
Install Nepali Unicode Romanized in Windows XP:
Install:
Run setup file;
Go to control Panel;
Open Language and Regional settings;
Open Regional Language Options;
Go to Language Options & tick on check box (install files..... Thai, instal....east Asian...languages):
Click apply-it might ask for windows CD:
Insert CD or you can directly copy "i386" files too;
And install all: then you have done;
Click for details;
Then click add a tab;
A new popup will appear:
Select "Sanskrit" in the first box;
Select "Nepali unicode (romanized)" in second box;
Click "ok";
You have successfully installed it;
Press "alt+shif…

Aadha Baato (आधा बाटो) [Download] #Novel #Shrutisambeg

श्रुतिसंवेग मा हामी ले कृष्ण धरावासी को उपन्यास “आधा बाटो” को सम्पूर्ण डाउनलोड लिंक लिएर आएका छौ |आफ्ना जिवन भोगाइ का यथार्थलाई जोडेर तयार पारिएको उपन्यास ‘आधा बाटो’ कृष्ण धरावासी को आत्मकथा को रुपमा रहेको छ ।“राधा” जस्तो सफल उपन्यास लेखिसकेका धरावासी को यो पछिल्लो उपन्यास मा आफ्ना बाल्यकाल देखि हाल को अवस्था सम्म को कुराहरु समेटेर लेखिएको कारण उपन्यासलाई धरावासी ले ‘आधा बाटो’ भन्न रुचाएका छन् ।आफूले देखे सुनेको स्थान, नाम आदि का कारण यो उपन्यास पढ्ने तथा सुन्नेहरुलाई आफ्नै कथा जस्तो पनि लाग्न सक्छ ।उज्यालो ९० नेटवर्क को लागि निर्माण गरिएको कार्यक्रम श्रुति संवेग मा वाचन मा अच्युत घिमिरे हुनुहुन्छ भने प्रविधी मा दिनेश निरौला र शशिन्द्र गौतम रहनुभएको छ ।कार्यक्रम को अडियो श्रृंखला उज्यालो नाइन्टि नेटवर्क को कार्यक्रम श्रुतिसम्बेग बाट लिइएको हो ।Download : Krishna Dharabasi’s ‘Aadha Bato’ Episode –1Krishna Dharabasi’s ‘Aadha Bato’ Episode –2Krishna Dharabasi’s ‘Aadha Bato’ Episode –3Krishna Dharabasi’s ‘Aadha Bato’ Episode –4Krishna Dharabasi’s ‘Aadha Bato’ Episode –5Krishna Dharabasi’s…

एक रातको कथा

भोलिपल्ट घर फर्कने रात थियो । सम्पूर्ण सामानहरु प्याक गरिसकेपनि केहि छुटेछकी भनि सोच्न बसेको थिएँ । कतैबाट तिरिरि बाँसुरीको धुन सुन्दा मनै आनन्दित भयो । "ए, निदाइस क्या हो ? फोन बजिरहेछ", रुममेटले चिच्यायो । कल रिसिभ गरेँ, निद्राकै झोकँमा, "हेलो, सुनन आज म नेपाल बाहिर जाँदैछु, यस अघि पनि कल गर्न पाइन । म विस्तारमा पछि कल गरौँला", एउटा हतारिएको खवर सुने । "ए ....., शुभयात्रा है", भने तर म अझै पनि निद्रामै थिए । वास्तवमा उनिलाई मैंले ठम्याउनै सकिन, सायद निद्रामा भएरै होला, न त नाम नै सोध्न भ्याँए आफ्ना सबै परिचित व्यक्तिहरुलाई याद गर्दा पनि त्यो आवाज ठम्याउन सकिन । अब मात्र मैले प्रतिक्षा गर्नुपर्नेछ, उनको दोस्रो कलको ।

अर्को विहानै आफ्नो वाटो लागिसकेको थिएँ । यात्राका दौरानमा मेरो मन सधैं मेरो जन्मथलो पुगिरहेको हुन्थ्यो । जुन माटोमा म जन्मे, जहाँ हुर्केँ, मेरो वात्सल्य , बालसखा सबै झल्झल्ती याद आउन थाले । मलाई घर छिटो पुग्नु छ, किनभने मेरो प्रतिक्षामा कसैले धेरै महिना विताएको छ । त्यही बेला मैले लेख्न थालेँ :
“मेरो आउने वाटो हेरी, चौतारीमा कुर्छे होली,
मेरो…