Blunders of Nepali Media [Pictures] #Mistakes #Nepal

केही मान्छे भन्छन्, नेपाली मिडियाहरुले ४० प्रतिशत गल्ति लेख्छन् रे, ता’की भोलिपल्ट को पत्रिका मा सच्याइएको भनेर, पत्रिका भर्न पाइन्छ रे ।

माथि को कुरा मा कति को सत्यता छ, त्यो त थाहा छैन ! तर हिजो आज नेपाली मिडिया ले गर्व का साथ गलत कुराहरु पनि प्रकाशन प्रशारण गरिरहेको हुन्छ । आफू पहिलो बन्ने निहुँ मा नेपाली टेलिभिजनहरुले ब्रेकिङ को निहुँ मा दिने भ्रामक खबर त अब पुरानो नै भइसक्यो भन्दा हुन्छ । रेडियो, टिभि र पत्रिका मा मात्र होइन, इकान्तिपुर र नागरिक न्युज जस्ता नेपाली साइटहरु मा पनि धेरै गल्ति भेटिन्छ । पत्रिका मा छापिएको कुरा त सच्याउन मिल्दैन तर साइट मा त मिल्छ नि, तर उनीहरु त्यसको केही वास्ता गर्दैनन् ।

हिजो आज नेपाली पत्रपत्रिका मा छापिने कुराहरु कति त भ्रामक र मनगढन्ते लाग्छन् अनि पाठकहरु को दिमाग पनि मज्जै ले भुटिरहेका हुन्छन् । सस्तो लोकप्रियता कमाउन कै लागि हुनसक्छ, पत्रिकाहरु मा ‘मिसलिड’ गर्ने खाल का सामाग्री पनि प्रकाशन र प्रशारण भइरहेकाछन् । अनि अर्थ नलाग्ने या भनौँ विना प्रसंग र अपुरा कुराहरु पनि हिजो आज पत्रिका मा देख्न पाइन्छ ।

आफू सँग सम्बन्धित समाचार खोजी खोजी हेर्ने भएकोले पनि कति गल्ति गर्छन् नेपाली मिडियाहरु भन्ने बुझ्न सजिलो भएको छ । एउटा छोटकरी समाचार मा त २-३ वटा गल्ति भेटिन्छ भने, पुरै पत्रिका मा कति गल्ति होला, यसै भन्न सकिन्न । अझ टेक्नोलोजी या भनौँ इन्टरनेट का बारेमा लेखिएका धेरै सामाग्री मा गलत कुरा लेखिएको हुन्छ । यस्तो लाग्छ लेख्न र बोल्न पाएपछि, यहाँ न कुनै रिसर्च गरिन्छ न लेखेको कुरा दोहोर्याएर पढ्ने प्रयास नै गरिन्छ । सायद उनीहरु ‘स्पेशिफिक’ भएर लेख्न सक्दैनन्, अत: आफैँ कुरा बढाइ चढाइ गरेर लेखिदिन्छन् । एउटा फेसबुक शब्द पाइयो भने, त्यो विषयमा लेख्दा आफूलाई थाहा भएको कुरा सबै लेख्छन् तर जुन लेख्नुपर्ने र महत्वपुर्ण कुरा हो त्यो छुटाउँछन् । पत्रिका मा नेपाली ब्लगहरु को बारेमा लेख्ने होड नै चलेको छ, तर कुनै पनि पत्रिका ले एउटा पनि गल्ति नगरी प्रकाशन गरेको उदाहरण भेटेको छैन । अनि नेपाली मिडियाले के छाप्न हुन्छ र के छाप्न हुँदैन भन्ने कुरा पनि खासै ख्याल गरेको पाइँदैन ।

इन्टरनेट मा गलत छापिँदा, सकेसम्म सच्याउन सचेत गर्ने गरेको छु, तर सय मा २-३ ले मात्र ती गल्तिहरु सच्याउने गरेका छन् । कहिले काँही अन्तराष्ट्रिय मिडिया ले पनि गल्ति गर्छन् तर उनीहरुलाई गल्ति देखाइदिएपछि उनीहरु तत्काल सच्याउँछन् तर नेपाली वेव पोर्टलहरुलाई सच्याउन आग्रह गर्नु आफ्नै समय को सत्यानाश गराउनु हो ।

आफूलाई केही असहज लागेको या भनौँ आफ्नो बुझाइ मा नमिलेको तर नेपाली मिडियाहरुले गर्व का साथ प्रकाशन गरेका केही कुराहरु आज यहाँ प्रस्तुत गर्दैछु (ठूलो फोटो हेर्नलाई फोटो मा क्लिक गर्नुहोला) ।


148034167

मलाई यो फोटो को क्याप्सन चित्त बुझेन ! लेख्ने नै भए, ‘यो निर्माण हुँदा’ भनेर किटान गरेर लेख्नु नि ! के भौतिक निर्माण भन्न खोजेको हो, फोटोग्राफर आफैँ अलमल मा छन् जस्तो छ, झन् हामीले के बुझ्नु । – नागरिक

annapurna

अन्नपुर्ण पोष्ट मा छापिएको यो तस्विर पत्रिका मा छाप्न अनुपयुक्त होला भन्ने मलाई लागेको छ । जो कसैले यस्ता तस्विरहरु सजिलै हेर्न नसक्ने भएका कारण यस्ता फोटोहरु पत्रिका मा छाप्नु अनुपयुक्त छ भन्ने मेरो निष्कर्ष छ । – अन्नपुर्ण पोष्ट

bloggerpaper

ब्लग सम्बन्धि यो लेख केही पहिले हेल्लो शुक्रबार मा छापिएको थियो । यो लेखमा धेरै नै गल्तिहरु फेला परेको थियो । एक त ब्लग ठेगाना गल्ति छाप्ने त्यति मात्र होइन भन्दै नभनेको कुरा पनि आफ्नै मन ले थपेर लेख्दिने अनि एउटा को नाम पनि फरक फरक लेख्ने । कम्ति मा लेखिसकेपछि एक पटक त पढ्नु नि दोहोर्याएर ! इन्टरेनट र प्रविधि सँग दख्खल नराख्नेहरु ले विना रिसर्च यस्ता लेखहरु लेख्नु हुँदैन भन्ने मेरो धारणा छ । – हेल्लो शुक्रबार

egypt

सायद इजिप्ट मा होस्नी मुवारक ले गद्दी छाड्दा कान्तिपुर पनि धेरै खुशी भएको होला । उसले यो खुशी थाम्न सकेन र पहिलो पृष्ठ मै इजिप्ट को राजधानी ‘कायरो’ को सट्टा ‘तेहरान’ भनेर लेखिदियो । हावा ताल मा, सम्पादन गर्नु भएन नि यार ! दोश्रो दिन कान्तिपुर ले सच्याइएको भनेर छाप्यो कि छापेन त्यो चाँही थाहा छैन ।  - कान्तिपुर

fbnews

नागरिक ले फेरि घर को नक्सा सहित नै “फेसबुक ले स्कुल बनाउने भो” भनेर समाचार छाप्यो । समाचार भित्र को गुदी कुरा अर्कै थियो, तर शीर्षक ले नै पाठक को दिमाग भुटेको र पाठकलाई पङ्गु बनाउन खोजेको भएर, मेरो बिचार मा यो पनि ‘सेन्स’ नभएको समाचार पर्यो । मान्छे ले फेसबुक भन्ने शब्द सुनेर समाचार पढ्छन् भन्ने कुराबाट पत्रकार महोदय प्रेरित भएका देखिन्छन् । तर यो समाचार ले त दिमाग नै ह्याङ्ग गरिदियो । ‘फेसबुक’ मार्फत गरिएको कार्यक्रम मा जितेर स्कुल बन्ने कुरा थियो तर पत्रकार ले “फेसबुक” ले नै स्कुल बनाइदिने झैँ गरि समाचार शीर्षक लेखे । समाचार ले यस्तो दर्शाउँछ कि, पत्रकार फेसबुक सम्बन्धि ज्ञान धेरै राख्छन् र अरुलाई उल्लु ठान्छन् । तर यस्तो पत्रकारिता मेरो लागि चाँही अपाच्य र अमान्य छ । – नागरिक

gp2

यो पनि ब्लग कै विषयमा लेखिएको सामाग्री हो । आफ्नु नि फोटो छापिया’छ । तर माथि बक्स मा दुइजना दाजुभाइ को कुरा लेखिएको छ, तर पत्रकार ले लेखेका छन् एउटा काफ्ले र अर्को गिरी । मेरो आग्रह, लेखिसकेपछि एकपटक ‘प्रुफ रिडिङ’ गर्दा के जान्छ ? अझ भनौँ ध्यान दिएर लेखिएको लेख छ भने, यस्ता सानातिना गल्ति लेखकलाई आफसे-आफ थाहा हुन्छ । – गोरखापत्र (रमाइलो शुक्रबार)

headline‘सेन्स’ नभएको समाचार मा यो समाचार पनि पर्छ । आफूलाई त ‘शीर्षक’ देखेरै रिस उठेर आयो । हैन के सोच्छन् यार नेपाली मिडिया मा काम गर्ने पत्रकारहरुले आफूलाई ??? (सबै पत्रकारलाई भनिएको हैन है, जसले लेख्यो त्यसलाई मात्रै हो) । समाचार शीर्षक हेरेरै पत्रकार को स्तर निर्धारण गर्न सकिन्छ भन्दा फरक नपर्ला, थाहा छैन, कुन चैँ ले जुराए यस्तो समाचार शिर्षक । सायद पत्रकार गच्छदार का पछौटिया नै हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो बुझाइ छ, “काँशी जानु कुत्ति को बाटो” भने झैँ छ समाचार शीर्षक । – नागरिक

kantipur_error

सम्पादकलाई मातृशोक या पितृशोक के परेको बुझ्न साह्रो गाह्रो भयो । आफ्नै पत्रिका को सम्पादक को खबर त राम्रो सँग लेख्न सक्दैनन् भने अरु समाचार सही छ भनेर कसरी पत्याउने यार ?  - ईकान्तिपुर

voip

भिओआइपी भन्ने कुरा प्रविधि मात्र हो भन्ने कुरा कहिले बुझ्ने ? समाचार शीर्षक हेर्नुस न, “भिओआिपिमा छापा” रे !  लेख्नु भन्दा पहिले सोच्ने कि एकपटक, के लेख्दैछु भनेर ?  - नागरिक

lust_nagariknews

ब्लग बाट ‘लस्ट’ चलचित्र ‘रिलिज’ गरिएको दिन ‘रिपब्लिका’ ले कुनै गल्ति विना नै निकै राम्रो सँग ले समाचार लेखेको थियो । तर त्यही प्रकाशन को नेपाली पत्रिका ‘नागरिक’ ले सानो कुनो मा उक्त समाचार समेटेको थियो । नेपाली समाचार पढिसकेपछि लाग्यो, अंग्रेजीमा लेखेको कुरा नेपाली मा ट्रान्सलेट पनि गर्न सक्दा’रैनछन् नागरिकवालाहरु । यति छोटो समाचार मा पनि ‘मिस्टेक’ अझ अन्तिम को वाक्य त नमिलाइ हतार मै लेखिएको छ भन्ने प्रस्ट थाहा हुन्छ ।


गल्ति सुधार्नेहरु

of blogs and bloggers

रिपब्लिका ले ब्लग कै बारेमा केही दिन अघि लेखेको थियो । तर अधिकांश कुरा मा कुनै नौलोपन थिएन । पत्रिका ले ब्लगरका बारेमा लेख्न थाले है भनेर खुशी लाग्ने बाहेक अरु खासै कुरा थिएन । यहाँ पनि ब्लग ठेगाना मा आफैँ ले मनलागी लेख्दिए झैँ लाग्थ्यो । पत्रिका र रिपब्लिका को अनलाइन मा गलत नै ठेगाना छापिएको थियो । तर रिपब्लिका का सम्बन्धित व्यक्तिसँग गुनासो गरिएपछि अनलाइन मा भने उक्त कुरा सुधार गरेको पाएँ । धन्यवाद रिपब्लिका ! 

time_full

प्रसिद्ध म्यागजिन टाइम ले अनलाइन संस्करण मा काठमाडौँ, भारत भनेर लेखेको थियो । यो टाइम को ‘ब्लन्डर’ नै थियो । तर उनीहरु यति सेन्सेटिभ हुन्छन् कि ‘गल्ति भनिसकेपछि तुरुन्त सच्याउँछन्’ । समाचार पढेर र क्याप्सन हेरेर नेपालीहरु केही घन्टाका लागि साह्रै ‘सेन्टि’ बने अनि लगातार ट्विटर र फेसबुक मा ‘टाइम’ लाई गल्ति सच्याउन आग्रह गरे । (हुन त नेपाली मिडियालाई पनि ट्विटर बाट गल्ति औँल्याइदिने गरिएको छ, तर उनीहरु आफैँ बाल दिन्छन् यस्ता कुरालाई, न धन्यवाद नै दिन्छन् न त सच्याउने नै पहल गर्छन् ।) केही समय पछि नै टाइम ले आफ्नो गल्ति सच्याउँदै, काठमाडौँ, नेपाल लेखिदियो ।

guardian 1guardian 2guardian 3विश्वकप क्रिकेट मा  इङ्ल्यान्ड र भारत बिच अस्ति भएको खेल मा भारत का ब्याट्सम्यान ‘सचिन तेन्डुलकर’ ले शतक हिर्काएका थिए । तर बेलायती ‘गार्जियन’ ले भने निकै कोशिस गर्दा पनि ‘सचिन’ को नाम लेख्न नसकिएको देखियो । गार्जियन ले पहिले Manoj Prabhakar, Dinesh Mongia, Martin McCague आदि लेख्यो अनि अन्तिम मा Genius at work भनेर आफ्नो फोटो क्याप्सन सच्यायो । गल्ति फोटोग्राफर को हो कि, समाचार लेख्ने पत्रकार को त्यो त थाहा भएन । गल्ति छ भनेर ‘रिपोर्ट’ गरिसकेपछि, गल्ति सुधार्ने गार्जियन को बानी चैँ मन पर्यो ।

नोट: यो ब्लग कुनै पत्रकार प्रति लक्षित छैन र यही ब्लग मा पनि सयौँ त्रुटिहरु हुन सक्छ । भेटिएका त्रुटिहरु औँल्याएर सहयोग गरिदिनुहुन्छ भन्ने आशा र विश्वास सहित, नेपाली मिडियाले पनि अन्तराष्ट्रिय मिडिया बाट केही सिकुन र गल्ति सुधार्न सकुन भन्ने हाम्रो अभिप्राय हो । नेपालीलाई ‘मिसलिड’ नगरुन र सही र सत्य समाचार मात्र नेपाली मिडिया ले लेखोस् हाम्रो यही कामना छ । बाँकी ‘डिस्कसन’ का लागि हामी सदैव खुला छौँ ।

आफूसँग सम्बन्धित या भनौँ आफूले हेरेका केही समाचार मा त यति धेरै गलत कुराहरु देखिन्छन्, भने दैनिक कति गलत कुराहरु मिडिया बाट प्रकाशन प्रशारण भइरहेको होला, मिडिया हाउसहरु ले सोच्नुपर्ने बेला आएको छ ।

फरक प्रसंग : ब्लग को शीर्षक हामीले नै गल्ति लेखेका थियौँ “Blunder Mistakes” भनेर ! तब एकैछिन मा धेरै साथीहरुले ‘शीर्षक’  आफैँ मा गल्ति छ भन्नु भयो । निश्चय नै शीर्षक गल्ति थियो । ब्लग मै लेख्दा त यति चाँडो प्रतिक्रिया जनाउनु हुन्छ भने, पत्रिका मा दिनहुँ यस्तै गलत खबर पढ्दा कति विरक्त लाग्दो हो । सबैलाई धन्यवाद ! जाने बुझेरै “Blunder”  र “Mistakes” लाई एकै ठाउँ मा लेखिएको थियो । ‘URL’ मा हेर्नुस सबै प्रस्ट हुन्छ !

17 comments :

  1. Good article!
    As @Ujjwal Acharya pointed out, print mistake is another thing, second reading shall be the norm before it goes thru the print media.

    ReplyDelete
  2. Nice article and you've done quite a bit of research yourself there.

    ReplyDelete
  3. आकार जी!! लेख रमाईलो छ तर यहाँ पनि शिर्षकमै गल्ती हो कि भन्ने लाग्यो। Blunder भन्ने शब्द आफैमा Big mistake हैन र? फेरी त्यो Blunder mistakes किन? एकपटक सोच्ने कि????

    ReplyDelete
  4. कविर जी, सही कुरा गर्नु भो ! पाठकहरु कत्ति को जागरुक छन् भनेर जाँच्नलाई पनि त्यसै लेखिएको थियो ! तर 'पोष्ट' 'पब्लिश' गरे लगत्तै तपाई सहित २-३ जना साथीहरुले गल्ति सुरुमै औँल्याउनु भयो ! अनि सायद तपाई ले कमेन्ट लेख्दा लेख्दै ब्लग को शीर्षक परिवर्तन भइसकेको थियो होला !
    धन्यवाद !

    ReplyDelete
  5. News outlet can never be 100% correct; there are mistakes... many mistakes you have pointed out in those examples could have been avoided with second reading (and, that media should do to minimize mistakes). Such blog posts and questioning of media help to improve the media...

    ReplyDelete
  6. हा हा हा!! सच्चाएकोमा धन्यबाद!!

    ReplyDelete
  7. Really useful and relevant post Aakar! That's what our editor and sub-editors work.

    ReplyDelete
  8. तेहरान नभएर के हुनु पर्ने खुलेन त्यो पनि लेखिदिएको भा कति राम्रो हुने थियो। इजिप्टको राजधानी खोज्न अर्को वेव चाहार्न पर्ने थिएन नि। :)

    ReplyDelete
  9. लौ यो कुरा मा चाँहि हल्का 'मिस्टेक' गरिएछ ! लौ त्यो पनि लेखिदिँए, 'कायरो' भनेर ! :)

    ReplyDelete
  10. ....उसले यो खुशी थाम्न सकेन र पहिलो पृष्ठ मै इजिप्ट को राजधानी ‘कायरो’ को सट्टा ‘तेहरान’ भनेर लेखिदियो ।

    मैले यो ब्लग पढ्दा सम्म त सुधारी सकिएको रहेछ । 'गार्जियन' भन्दा फास्ट ? खुशी लाग्यो ।

    ReplyDelete
  11. उसले यो खुशी थाम्न सकेन र पहिलो पृष्ठ मै इजिप्ट को राजधानी ‘कायरो’ को सट्टा ‘तेहरान’ भनेर लेखिदियो । मैले यो ब्लग पढ्दा सम्म त सुधारी सकिएको रहेछ । 'गार्जियन' भन्दा फास्ट ? खुशी लाग्यो ।

    ReplyDelete
  12. Keshav Thapa, Doha-QatarAugust 1, 2012 at 11:47 AM

    धेरै राम्रो र रमाइलो लेख आकारजी ! खूब मन पर्यो ! हो भन्या...मलाई पनि हाम्रा अजासु (अति जान्ने सुन्ने) पत्रकारहरु (?) को यस्तो ताल देख्दा कम्ति कन्सिरी तात्छ र !!

    ReplyDelete
  13. Very good! I enjoyed your thorough analysis-- sure there are numerous blunders that our media outlets make on a daily basis and they are so confident that they ignore a very important process of writing named "editing." Also, they think that Nepali readers are ignorant enough to not pinpoint their mistakes. Well, bloggers are utilizing their resources to do so! Thank you for the article!

    ReplyDelete
  14. Keshav Thapa, doha-qatarAugust 1, 2012 at 11:47 AM

    आकारजीको यो लेखमा एउटा रमाइलो कुरा थप्न मन लाग्यो. कुरा केहि वर्ष पहिला नेपाल टेलिभिजनबाट प्रसारित क्रिकेट सम्बन्धि एउटा समाचारको हो. उक्त समाचार यसरी पढिएको थियो : श्रीलंका र बेलायत (इंग्ल्यान्ड) बिचको आजको टेस्ट म्याचको पहिलो दिनको खेलमा बेलायतले पहिलो पालोमा २३३ रन बनाएर आउट भएको छ. अब भोलिको खेलमा बेलायतले ब्याटिंग गरेर कति रन बनाउने भन्ने कुराको निर्क्योल हुन बाँकि नै छ. त्यति बेला सो समाचार सुनेर मलाई लाज पनि लाग्यो....अनि नेपाल टेलिभिजन प्रति दया पनि लागेर आयो.

    ReplyDelete
  15. राम्रो लेख, रातेलाई मन पर्यो :)

    ReplyDelete